HPV چیست؟ علائم در زنان و مردان، واکسن و کِی خطرناک است

پاسخ کوتاه: HPV یا ویروس پاپیلومای انسانی گروهی از ویروس‌های بسیار شایع است که بیشتر افراد جنسیِ فعال در طول زندگی با آن روبه‌رو می‌شوند. در بیشتر موارد بی‌علامت است و سیستم ایمنی آن را پاک می‌کند؛ فقط بعضی انواعش اگر ماندگار شوند، زگیل تناسلی یا سرطان می‌سازند.

پس «ویروس دارم» به‌تنهایی یعنی بیماری خطرناک نیست. مهم این است که بدانید کدام نوع، کدام پیامد و چه راه‌های پیشگیری و پیگیری وجود دارد.

این مقاله آموزشی است و بر پایه‌ی منابع NHS و سازمان جهانی بهداشت (WHO) نوشته شده؛ جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.

HPV چیست؟

طبق WHO، HPV نام گروهی از حدود ۲۰۰ ویروس شناخته‌شده است. بیشتر آن‌ها برای اغلب مردم مشکلی ایجاد نمی‌کنند، اما عفونت با بعضی انواع پرخطر شایع است و می‌تواند به زگیل تناسلی یا سرطان برسد.

این ویروس پوست، ناحیه‌ی تناسلی، ناحیه‌ی مقعد و گلو را درگیر می‌کند. WHO می‌گوید تقریباً همه‌ی افراد جنسیِ فعال در مقطعی از زندگی آلوده می‌شوند، معمولاً بدون هیچ علامتی.

نکته‌ی کلیدی این است که در حدود ۹۰٪ افراد، به نوشته‌ی WHO، بدن عفونت را خودش کنترل می‌کند. خطر اصلی برای کسانی است که عفونت با یک نوع پرخطر در بدنشان ماندگار می‌شود.

علائم HPV چیست؟

بیشتر مردم از HPV هیچ علامتی ندارند. WHO می‌گوید سیستم ایمنی معمولاً ظرف یک تا دو سال ویروس را بدون اثر ماندگار پاک می‌کند.

زگیل تناسلی؛ شایع‌ترین علامت قابل‌دیدن

بعضی انواع HPV زگیل تناسلی می‌سازند. طبق NHS این‌ها برجستگی‌های کوچک و زبر هستند که ممکن است:

• تک یا گروهی ظاهر شوند (گروهی گاهی شبیه گل‌کلم)
• نرم یا سفت باشند
• سفید، قرمز، همرنگ پوست یا تیره‌تر از پوست اطراف باشند

معمولاً علامت دیگری ندارند، ولی گاهی دردناک، خارش‌دار یا خونریزی‌دهنده‌اند. NHS می‌گوید ممکن است چند هفته تا چند ماه بعد از تماس با فرد آلوده ظاهر شوند. برای جزئیات بیشتر، زگیل تناسلی از تشخیص تا درمان را ببینید.

تغییرات سلولی و سرطان؛ بی‌صدا شروع می‌شوند

تغییرات اولیه‌ی سلول‌های دهانه‌ی رحم و مرحله‌ی پیش‌سرطانی بیشتر علامتی ندارند. به گفته‌ی WHO، تبدیل عفونت ماندگار به سرطان دهانه‌ی رحم معمولاً ۱۵ تا ۲۰ سال طول می‌کشد. همین فاصله‌ی طولانی، غربالگری را مؤثر می‌کند.

HPV در زنان: چرا غربالگری دهانه‌ی رحم مهم است؟

عفونت ماندگارِ انواع پرخطر HPV علت اصلی سرطان دهانه‌ی رحم است. WHO می‌گوید این سرطان در صورت تشخیص زودهنگام و درمان به‌موقع قابل درمان است و با واکسن و غربالگری منظم عمدتاً قابل پیشگیری.

برنامه‌ی غربالگری کشورها فرق می‌کند. چند نمونه‌ی مستند:

• WHO: غربالگری با آزمون با کارایی بالا (آزمون HPV) از ۳۰ سالگی و هر ۵ تا ۱۰ سال؛ برای زنان مبتلا به HIV از ۲۵ سالگی و فاصله‌ی کوتاه‌تر
• NHS (انگلستان): دعوت همه‌ی زنان ۲۵ تا ۶۴ ساله هر ۵ سال؛ زیر ۲۵ سال دعوت نمی‌شوند، چون سرطان دهانه‌ی رحم در آن سن بسیار نادر است و تغییرات سلولی اغلب خودبه‌خود برمی‌گردد

برنامه‌ی دقیق غربالگری در ایران را اینجا ادعا نمی‌کنیم؛ زمان و نوع آزمایش مناسب شما را پزشک یا ماما تعیین می‌کند. WHO می‌گوید جمع‌آوری نمونه توسط خودِ فرد برای آزمون HPV هم به‌اندازه‌ی نمونه‌ی گرفته‌شده توسط کادر درمان قابل اعتماد است.

در بارداری، NHS می‌گوید زگیل تناسلی معمولاً خطرناک نیست، ولی ممکن است زیاد و بزرگ‌تر شود. انتقال به نوزاد هنگام زایمان نادر است. اگر باردارید و زگیل دارید، حتماً به پزشک بگویید.

HPV در مردان چه نشانه‌هایی دارد؟

در مردان هم بیشتر عفونت‌ها بی‌علامت‌اند. شایع‌ترین نشانه‌ی قابل‌دیدن، زگیل تناسلی روی آلت یا اطراف مقعد است.

بعضی انواع پرخطر با سرطان آلت، مقعد و دهان و گلو مرتبط‌اند. WHO توضیح می‌دهد که سرطان دهانه‌ی رحم تنها سرطان مرتبط با HPV است که آزمون غربالگری دارد؛ برای مردان آزمون غربالگری عمومی وجود ندارد. پس هر برآمدگی، زخم یا تغییر ماندگار پوست را زودتر به پزشک نشان دهید.

زگیل تناسلی گاهی با تبخال تناسلی اشتباه گرفته می‌شود؛ اگر بین این دو مردد هستید، معاینه‌ی پزشک راه روشن است.

HPV چطور منتقل می‌شود و کاندوم چقدر کمک می‌کند؟

طبق NHS، ویروس از تماس پوست با پوست، از جمله رابطه‌ی واژینال و مقعدی، و با وسایل جنسیِ مشترک منتقل می‌شود. انتقال از راه رابطه‌ی دهانی هم ممکن است، ولی نادر است. ویروس حتی وقتی زگیل دیده نمی‌شود قابل انتقال است.

NHS می‌گوید از بوسیدن و استفاده‌ی مشترک از حوله، قاشق، لیوان یا توالت منتقل نمی‌شود. انتقال از مادر به نوزاد هنگام زایمان نادر است. برای آشنایی با انواع رابطه‌ی واژینال، دخول کامل چیست؟ را بخوانید.

کاندوم کمک می‌کند ولی کافی نیست: WHO می‌گوید کاندوم محافظت کامل نمی‌دهد چون همه‌ی پوست ناحیه‌ی تناسلی را نمی‌پوشاند. عوامل دیگری که WHO برای کاهش خطر عفونت ماندگار و پیشرفت آن نام می‌برد، سیگار نکشیدن (یا ترک آن) و ختنه‌ی داوطلبانه‌ی مردان است.

واکسن HPV برای چه کسانی است؟

واکسن، به گفته‌ی WHO، بهترین راه پیشگیری از عفونت HPV، سرطان دهانه‌ی رحم و دیگر سرطان‌های مرتبط است. ویروس زنده یا DNA ویروس ندارد و نمی‌تواند سرطان یا بیماری مرتبط ایجاد کند. این واکسن برای پیشگیری است، نه درمان عفونت یا بیماری موجود.

• سفارش WHO: اولویت با دختران ۹ تا ۱۴ ساله، پیش از شروع فعالیت جنسی؛ بسته به برنامه‌ی کشور یک یا دو دوز. افراد با ضعف سیستم ایمنی دو یا سه دوز می‌گیرند. بعضی کشورها پسران را هم واکسن می‌زنند.
• برنامه‌ی NHS (نمونه): همه‌ی کودکان ۱۲ تا ۱۳ ساله؛ دخترانِ ۲۴ سال و کمتر و پسران متولد بعد از ۱ سپتامبر ۲۰۰۶ که جا مانده‌اند؛ مردان ۴۵ سال و کمتر که با مردان رابطه دارند و برخی گروه‌های پرخطر دیگر.
• عوارض: معمولاً خفیف و کوتاه (درد یا تورم محل تزریق، سردرد، تب، سرگیجه، حالت تهوع، خستگی)؛ واکنش آلرژیک شدید بسیار نادر است.

برنامه‌ی واکسیناسیون، سن مجاز و دسترسی در ایران را از این منبع‌ها نتیجه نمی‌گیریم؛ از پزشک یا مرکز بهداشت بپرسید. فراموش نکنید که NHS بعد از واکسن هم شرکت در غربالگری را لازم می‌داند.

انواع HPV و پیامدهایشان: چه کنیم؟

وضعیت	پیامد ممکن	چه کنیم
عفونت گذرا (بیشتر موارد)	بی‌علامت؛ ظرف یک تا دو سال پاک می‌شود	نیاز به درمان ندارد؛ غربالگری و واکسن را جدی بگیرید
انواع کم‌خطر	زگیل تناسلی	معاینه‌ی پزشک؛ گاهی خودبه‌خود (گاهی ظرف ۶ ماه) برطرف می‌شود، در غیر این صورت درمان موضعی، انجماد یا جراحی
انواع پرخطر ماندگار	تغییرات پیش‌سرطانی دهانه‌ی رحم؛ ارتباط با سرطان دهانه‌ی رحم، واژن، فرج، آلت، مقعد و دهان و گلو	غربالگری منظم دهانه‌ی رحم؛ درمان ضایعات پیش‌سرطانی در صورت تشخیص؛ پیگیری هر علامت ماندگار

آیا HPV درمان دارد؟

WHO می‌گوید در حال حاضر درمانی برای خودِ عفونت HPV وجود ندارد، ولی درمان برای پیامدهایش هست: زگیل‌ها و ضایعات پیش‌سرطانی با انجماد، گرما (ablation) یا جراحی برداشته می‌شوند.

درباره‌ی زگیل تناسلی، NHS می‌گوید همیشه نیازی به درمان نیست و گاهی ظرف ۶ ماه خودبه‌خود از بین می‌روند. اگر درمان لازم باشد پزشک تجویز می‌کند، ممکن است هفته‌ها یا ماه‌ها طول بکشد و زگیل برگردد. داروی مخصوص زگیل‌های معمولی داروخانه را روی ناحیه‌ی تناسلی نگذارید، چون برای این کار ساخته نشده‌اند. سیگار نکشیدن هم کمک می‌کند بعضی درمان‌ها بهتر جواب بدهند.

درمان ضایعات پیش‌سرطانی دهانه‌ی رحم، به نوشته‌ی WHO، ساده و مؤثر است. سرطان‌های مرتبط هم هرچه زودتر تشخیص داده شوند، درمان مؤثرتری دارند.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

در این موارد زودتر به پزشک یا مرکز بهداشت مراجعه کنید:

• یک یا چند برآمدگی بدون درد در ناحیه‌ی تناسلی یا مقعد دیده‌اید
• خارش یا خونریزی تناسلی یا مقعدی دارید
• شریک جنسی‌تان زگیل تناسلی دارد، حتی اگر شما علامتی ندارید
• خونریزی بین دو پریود، حین یا بعد از رابطه یا بعد از یائسگی دارید
• ترشح غیرعادی یا بدبوی واژن، یا درد مداوم کمر، پا یا لگن دارید (WHO این‌ها را از نشانه‌های سرطان دهانه‌ی رحم می‌داند؛ ممکن است دلیل دیگری هم داشته باشند)
• زمان غربالگری‌تان رسیده یا از آخرین غربالگری مدتی گذشته است
• باردارید و زگیل تناسلی دارید

با پزشک خود مشورت کنید. این مقاله جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست.