کیست مویی چیست و چرا ایجاد می‌شود؟ علت‌ها، علائم و زمان مراجعه به پزشک

کیست مویی (پایلونیدال) کیسه‌ای پر از مایع است که دور فولیکول (ریشه‌ی) مو در شکاف بین باسن، نزدیک دنبالچه، شکل می‌گیرد (مدلاین‌پلاس). علت قطعی‌اش روشن نیست؛ بسیاری از پژوهشگران فکر می‌کنند مو به‌جای بیرون آمدن به داخل پوست رشد می‌کند (کلیولند کلینیک). نشستن طولانی، اضافه‌وزن، پرمویی و فشار یا اصطکاک در این ناحیه شانس ابتلا را بالا می‌برند. خود کیست معمولاً تا وقتی عفونی نشده درد ندارد؛ عفونتش است که درد و تورم می‌آورد.

نکته‌ی مهم: اگر بالای شکاف بین باسن توده‌ی کوچک و دردناکی دارید که چرک می‌دهد یا خون‌ریزی می‌کند، NHS می‌گوید وقت فوری پزشک بگیرید. اگر درد با تب، تهوع و خستگی شدید همراه است، کلیولند کلینیک می‌گوید سریع به مراقبت پزشکی برسید.

کیست مویی دقیقاً چیست؟

مدلاین‌پلاس کیست مویی را کیسه‌ای پر از مایع می‌داند که دور فولیکول مو در شکاف بین باسن شکل می‌گیرد. NHS همین مشکل را «سینوس پایلونیدال» می‌نامد و آن را سوراخ یا تونل کوچکی در بالای شکاف بین باسن توصیف می‌کند. پس «کیست مویی» و «سینوس پایلونیدال» در عمل دو اسم برای یک مشکل‌اند.

بیشتر افراد، طبق NHS، تا وقتی عفونت نکند متوجه آن نمی‌شوند. گاهی یک آبسه (کیسه‌ی پر از چرک) ناگهان درست می‌شود، درد و تورم می‌آورد و نشستن را سخت می‌کند.

علت کیست مویی چیست؟

پاسخ صادقانه این است که علت قطعی مشخص نیست. مدلاین‌پلاس، NHS و کلیولند کلینیک هر سه این را می‌گویند. چیزی که پزشکان درباره‌ی سازوکار احتمالی می‌دانند این است:

• مو داخل پوست می‌رود. مدلاین‌پلاس می‌گوید تصور می‌شود کیست مویی از رشد مو به داخل پوست در شکاف بین باسن ایجاد می‌شود. کلیولند کلینیک هم می‌نویسد بسیاری از پژوهشگران آن را ناشی از موی داخل‌رفته می‌دانند.
• فشار و اصطکاک. NHS می‌گوید مشکل پوستی، فشار یا اصطکاک ممکن است موهای بین باسن را به داخل براند.
• عفونت بعد از آن. وقتی ناحیه عفونی شود، طبق NHS درد و تورم در بالای شکاف باسن پیدا می‌شود. اگر عفونت‌ها تکرار شوند، ناراحتی یا درد مداوم می‌ماند.

چه کسانی بیشتر دچار کیست مویی می‌شوند؟

کلیولند کلینیک می‌گوید کیست مویی بین بلوغ و ۴۰ سالگی دیده می‌شود و میانگین سن ابتلا ۲۰ تا ۳۵ سال است. این منبع می‌گوید احتمال تشخیص آن در مردها سه تا چهار برابر زنان است؛ NHS دلیلش را پرمویی بیشتر مردها می‌داند.

عامل	منابع چه می‌گویند	منبع
پرمویی	موی زیاد، به‌ویژه زبر و فِر، خطر را بالا می‌برد؛ کلیولند کلینیک می‌گوید این موی ضخیم ممکن است خانوادگی باشد	مدلاین‌پلاس، کلیولند کلینیک
نشستن طولانی	نشستن طولانی در طول روز، مثل رانندگان کامیون و کارمندان اداری	NHS، کلیولند کلینیک
اضافه‌وزن و چاقی	شانس ابتلا بیشتر است	مدلاین‌پلاس، کلیولند کلینیک
آسیب یا تحریک ناحیه	ضربه و تحریک پوست در شکاف بین باسن	مدلاین‌پلاس
لباس تنگ	ممکن است مشکل پوستی را بدتر کند	کلیولند کلینیک
مرد بودن	شایع‌تر است	NHS، کلیولند کلینیک

داشتن یک یا چند عامل بالا یعنی خطر بیشتر است، نه اینکه حتماً کیست مویی می‌گیرید.

علائم کیست مویی چیست؟

مدلاین‌پلاس می‌گوید ممکن است به‌جز یک فرورفتگی کوچک (گودی) در پوست شکاف بین باسن هیچ علامت دیگری نباشد. اگر عفونی شود، علائم این‌ها هستند:

• درد که طبق کلیولند کلینیک اغلب با نشستن بدتر می‌شود.
• ناحیه‌ی گرم، دردناک و متورم نزدیک دنبالچه (مدلاین‌پلاس).
• خروج چرک از یک گودی کوچک در پوست (مدلاین‌پلاس) یا چرک و خون از آبسه (کلیولند کلینیک).
• تب، تهوع و خستگی شدید که کلیولند کلینیک آن‌ها را از علائم عفونی‌شدن می‌داند. مدلاین‌پلاس می‌گوید تب نادر است.

کیست مویی چطور درمان می‌شود؟

روش درمان به این بستگی دارد که کیست علامت دارد یا نه. این مقاله نمی‌گوید کدام روش برای شما بهتر است؛ این را فقط معاینه‌ی پزشک مشخص می‌کند. روش‌هایی که منابع نام می‌برند:

• کیست بدون علامت: مدلاین‌پلاس می‌گوید فوراً درمان نمی‌شود. NHS هم می‌گوید بدون نشانه‌ی عفونت درمان لازم نیست.
• آبسه: طبق NHS معمولاً باید برش بخورد و چرکش تخلیه شود. مدلاین‌پلاس اضافه می‌کند گاهی داخل آن گاز می‌گذارند.
• آنتی‌بیوتیک: کلیولند کلینیک می‌گوید التهاب پوست را درمان می‌کند ولی خودش کیست را خوب نمی‌کند. مدلاین‌پلاس آن را برای عفونتی که در پوست پخش می‌شود یا برای کسی که بیماری جدی دیگری هم دارد مطرح می‌کند.
• جراحی: مدلاین‌پلاس برداشتن ناحیه‌ی بیمار را نام می‌برد و پیوند پوست یا عمل فلپ بعد از برداشتن را هم. NHS می‌گوید برداشتن وسیع با ترمیم باز کمترین خطر برگشت را دارد و آبلیشن درون‌بین موفقیت خوب و عارضه‌ی کم دارد. روش‌های کم‌تهاجمی مثل چسب فیبرین هم، به گفته‌ی همین منبع، فقط در برخی جاها در دسترس است.

بعد از عمل هم ممکن است کیست برگردد. مدلاین‌پلاس می‌گوید کیست مویی در حدود نیمی از افرادی که برای بار اول عمل می‌شوند برمی‌گردد؛ چون ممکن است برداشتن کامل کیست سخت باشد. NHS هم برای کیستی که مدام برمی‌گردد چند گزینه‌ی درمانی را نام می‌برد که باید با جراح درباره‌شان صحبت کنید.

برای پیشگیری از عفونت و برگشت چه کار می‌شود کرد؟

• نظافت منظم. NHS می‌گوید تمیز نگه‌داشتن شکاف بین باسن با دوش یا حمام منظم بسیار مهم است.
• اصلاح مو، با هماهنگی پزشک. NHS می‌گوید بدون توصیه‌ی پزشک ناحیه‌ی درگیر را اصلاح نکنید. مدلاین‌پلاس می‌گوید بعد از ترمیم زخم عمل، اصلاح مو در آن ناحیه ممکن است از برگشت بیماری جلوگیری کند. پس بهتر است اصلاح مو را با پزشک یا جراحتان هماهنگ کنید.
• لیزر موی زائد. کلیولند کلینیک می‌گوید لیزر می‌تواند مویی را که ممکن است داخل پوست برود و باعث برگشت کیست شود بردارد. این منبع نمی‌گوید برای چه کسی مناسب است، پس از پزشک بپرسید.
• بعد از عمل. NHS توصیه می‌کند فیبر زیاد بخورید تا دستشویی راحت‌تر شود و زور زدن لازم نباشد.

اگر مشکلتان نزدیک مقعد است

کیست مویی بالای شکاف بین باسن، نزدیک دنبالچه، پیدا می‌شود. اگر درد، خارش یا تورم شما بیشتر نزدیک مقعد است، ممکن است مشکل دیگری باشد. این مقاله‌ها را ببینید: علت خارش مقعد در بزرگسالان، درمان خانگی شقاق مقعدی و درمان بواسیر خارجی بدون جراحی. تشخیص نهایی با معاینه‌ی پزشک است.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

فوری به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید اگر:

• توده‌ی کوچک و دردناک بالای شکاف بین باسن دارید که چرک می‌دهد یا خون‌ریزی می‌کند. NHS برای این حالت وقت فوری پزشک را توصیه می‌کند و می‌گوید این علائم ممکن است در چند روز سریع پیدا شوند.
• درد و آبسه‌ی ناحیه‌ی کیست با تب، تهوع و خستگی شدید همراه است. کلیولند کلینیک می‌گوید عفونتی که در بدن پخش شود می‌تواند به‌سرعت جان را تهدید کند.

غیرفوری، ولی حتماً پزشک را ببینید اگر:

• اطراف کیست مویی چرک، قرمزی، تورم یا حساسیت می‌بینید (مدلاین‌پلاس).
• عفونت‌های پشت‌سرهم دارید و ناراحتی یا درد مداوم در این ناحیه ماندگار شده است (NHS).

این مقاله اطلاعات عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.