روش‌های پیشگیری از بارداری: مقایسه‌ی انواع و اثربخشی

روش‌های پیشگیری از بارداری پنج گروه اصلی دارند: روش‌های سدی (مثل کاندوم)، هورمونی (قرص، چسب، حلقه، آمپول و ایمپلنت)، آی‌یودی، روش‌های طبیعی و روش‌های دائمی (بستن لوله‌ها و وازکتومی). طبق CDC (مراکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا)، ایمپلنت و آی‌یودی در استفاده‌ی معمول کمترین نرخ شکست را دارند، ولی بیشتر روش‌ها از بیماری‌های آمیزشی محافظت نمی‌کنند.

روش‌های پیشگیری از بارداری چیست و به چند گروه تقسیم می‌شوند؟

مدلاین‌پلاس روش‌ها را این‌طور دسته‌بندی می‌کند:

• سدی: کاندوم مردانه و زنانه، اسفنج، اسپرم‌کش، دیافراگم و کلاهک دهانه‌ی رحم.
• هورمونی: قرص، چسب، حلقه‌ی واژینال، آمپول و ایمپلنت.
• آی‌یودی (وسیله‌ی داخل رحمی): هورمونی یا مسی.
• دائمی: بستن لوله‌ها در زنان و وازکتومی در مردان.
• بدون دارو، وسیله و جراحی: روش‌های آگاهی از باروری، روش شیردهی (LAM) و عقب‌کشیدن.

سامانه‌ی بهداشت بریتانیا (NHS) هم فهرستی مشابه دارد. قرص‌های ترکیبی و فقط‌پروژستینی، آی‌یودی مسی، آی‌یودی هورمونی، ایمپلنت، آمپول، چسب، حلقه، کاندوم مردانه و زنانه، عقیم‌سازی زنان، وازکتومی، دیافراگم یا کلاهک، روش طبیعی برنامه‌ریزی خانواده و قرص اورژانسی در آن آمده‌اند.

کدام روش پیشگیری از بارداری مؤثرتر است؟

جدول زیر نرخ شکست در استفاده‌ی معمول را از CDC نشان می‌دهد. عدد کوچک‌تر یعنی احتمال بارداری کمتر است.

سازمان جهانی بهداشت (WHO) هم همین ترتیب کلی را می‌گوید. کاشتنی‌ها، آی‌یودی و عقیم‌سازی بسیار مؤثر و ماندگارند. قرص، آمپول، چسب و حلقه در صورت استفاده‌ی درست خوب کار می‌کنند. روش‌های آگاهی از باروری و عقب‌کشیدن قابل اعتماد کمتری دارند.

کاندوم، قرص، آی‌یودی و آمپول چه مزایا و محدودیت‌هایی دارند؟

کاندوم. CDC می‌نویسد کاندوم لاتکس به پیشگیری از ایدز و سایر عفونت‌های آمیزشی کمک می‌کند. کاندوم‌های طبیعی یا پوست بره ممکن است محافظت نکنند. کاندوم زنانه هم ممکن است به پیشگیری از عفونت‌های آمیزشی کمک کند. نرخ شکست کاندوم مردانه ۱۳ درصد و کاندوم زنانه ۲۱ درصد است. برای آشنایی با روش درست استفاده، مقاله‌ی طرز استفاده از کاندوم: مراحل صحیح، نکات ایمنی و اگر پاره شد را بخوانید.

قرص، چسب و حلقه. CDC می‌گوید نرخ شکست هر سه ۷ درصد است. قرص و چسب با نسخه تهیه می‌شوند. قرص روزانه مصرف می‌شود. چسب هفتگی تعویض می‌شود: سه هفته چسب و هفته‌ی چهارم بدون چسب. حلقه سه هفته در بدن می‌ماند و در هفته‌ی قاعدگی بیرون آورده می‌شود. طبق همین منبع، اگر بالای ۳۵ سال و سیگاری باشید یا سابقه‌ی لخته‌ی خون یا سرطان پستان داشته باشید، پزشک ممکن است قرص ترکیبی را توصیه نکند. قرص فقط‌پروژستینی ممکن است برای کسانی مناسب باشد که نمی‌توانند استروژن مصرف کنند.

آمپول. پروژستین هر سه ماه یک بار تزریق می‌شود. طبق CDC نرخ شکست آن ۴ درصد است و می‌توان آن را خودتان یا با کمک پزشک تزریق کرد.

آی‌یودی. وسیله‌ای است که پزشک داخل رحم می‌گذارد. نوع هورمونی ۳ تا ۸ سال و نوع مسی تا ۱۰ سال اثر دارد (CDC). اگر بعد از گذاشتن آی‌یودی دچار علائم مشکوک بارداری شدید، مقاله‌ی علائم بارداری بعد از آی‌یودی را ببینید.

روش‌های طبیعی و عقب‌کشیدن چقدر قابل اعتمادند؟

مدلاین‌پلاس صریحاً می‌گوید روش‌های آگاهی از باروری و عقب‌کشیدن نرخ بارداری بیشتری نسبت به بقیه‌ی انواع دارند. CDC برای روش‌های آگاهی از باروری بازه‌ی ۲ تا ۲۳ درصد را نشان می‌دهد و می‌نویسد در روزهای باروری باید رابطه نداشت یا از روش سدی استفاده کرد.

روش شیردهی (LAM) موقت است. طبق CDC فقط وقتی اثر دارد که قاعدگی برنگشته باشد، شیردهی کامل یا نزدیک به کامل باشد و کمتر از ۶ ماه از زایمان گذشته باشد.

روش‌های دائمی چه ویژگی‌هایی دارند؟

بستن لوله‌ها در زنان و وازکتومی در مردان روش‌های دائمی‌اند (NHS). طبق CDC نرخ شکست بستن لوله‌ها ۰٫۵ درصد و اثرش فوری است. نرخ شکست وازکتومی ۰٫۱۵ درصد است، ولی تا زمانی که آزمایش پیگیری نشان ندهد اسپرم صفر شده (حدود ۱۲ هفته)، باید از روش دیگری استفاده کرد.

چون این روش‌ها دائمی‌اند، فقط وقتی انتخابشان کنید که مطمئن هستید دیگر بارداری نمی‌خواهید. برای اطلاعات بیشتر، مقاله‌ی مراحل بستن لوله رحم در زنان در سزارین و آیا بازگشت وازکتومی ممکن است؟ را ببینید.

وقتی رابطه‌ی بدون محافظت داشتم چه کنم؟

پیشگیری اورژانسی جایگزین روش همیشگی نیست، ولی در شرایط اضطراری کمک می‌کند. CDC می‌نویسد قرص اورژانسی تا ۵ روز بعد از رابطه‌ی محافظت‌نشده اثر دارد و هرچه زودتر مصرف شود بهتر است. آی‌یودی مسی هم باید ظرف ۵ روز گذاشته شود. در این وضعیت زودتر با پزشک یا داروخانه صحبت کنید.

بهترین روش پیشگیری از بارداری را چطور انتخاب کنم؟

روش «بهترین» برای همه یکسان نیست. مدلاین‌پلاس عوامل زیر را برای انتخاب می‌شمارد:

• می‌خواهید بچه‌دار شوید یا نه، و چه زمانی؟
• بیماری‌های زمینه‌ای و داروهایی که مصرف می‌کنید.
• هر چند وقت یک بار رابطه دارید و چند شریک جنسی دارید؟
• آیا به محافظت در برابر ایدز و عفونت‌های آمیزشی نیاز دارید؟
• اثربخشی روش، عوارض آن و اینکه آیا می‌توانید هر بار درست استفاده کنید.

اگر هم‌زمان هم پیشگیری از بارداری و هم محافظت از عفونت‌های آمیزشی مهم است، کاندوم را در نظر بگیرید. درباره‌ی یکی از عفونت‌های آمیزشی، مقاله‌ی HPV چیست؟ علائم در زنان و مردان، واکسن و کِی خطرناک است را بخوانید.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

برای انتخاب و شروع بیشتر روش‌ها (آی‌یودی، ایمپلنت، هورمونی و دائمی) باید پزشک یا ماما را ببینید. او با بررسی سابقه‌ی پزشکی شما بهترین گزینه را پیشنهاد می‌دهد.

فوری اقدام کنید اگر:

• رابطه‌ی محافظت‌نشده داشته‌اید و می‌خواهید پیشگیری اورژانسی انجام دهید. زمان مهم است و حداکثر تا ۵ روز فرصت دارید (CDC).
• کاندوم پاره شده یا از جای خود در رفته است.
• بعد از شروع یک روش، علائم شدید و ناگهانی پیدا کردید که نگرانتان کرده است. به اورژانس بروید.

غیرفوری، ولی حتماً با پزشک در میان بگذارید اگر:

• قاعدگی شما نامنظم یا قطع شده است.
• از روش فعلی راضی نیستید یا عوارض آزاردهنده دارید.
• قصد بارداری دارید و می‌خواهید روش را قطع کنید.
• بیماری مزمن دارید یا داروی ثابت مصرف می‌کنید و می‌خواهید روش هورمونی شروع کنید.

این مقاله جای مشاوره‌ی پزشک نیست.