ختنه یعنی برداشتن پوستی که سر آلت تناسلی را میپوشاند؛ پوستی که به آن «پوست ختنهگاه» یا پرهپوس می‌گویند. در نوزاد پسر معمولاً در چند روز اول زندگی، با بیحسی موضعی و یک گیره یا حلقهی مخصوص انجام میشود و زخمش حدود یک هفته تا ۱۰ روز بعد خوب میشود.
مطالب این مقاله از صفحه‌های NHS، آکادمی اطفال آمریکا (AAP)، مدلاینپلاس، کلیولند کلینیک و مجله‌ی پزشکان خانواده‌ی آمریکا (AAFP) گرفته شده است. این مقاله جای معاینه را نمی‌گیرد.
ختنه چیست و چرا انجام میشود؟
ختنه یک جراحی کوچک است که در آن پوست ختنهگاه برداشته میشود. مدلاینپلاس میگوید ختنه اغلب به دلایل فرهنگی یا مذهبی انجام میشود؛ مثلاً پسران یهودی در هشت‌روزگی ختنه می‌شوند. کلیولند کلینیک می‌نویسد بیش از ۷۰ درصد مردان در آمریکا ختنه شده‌اند و در کل دنیا این عدد حدود یک‌سوم است.
گاهی هم ختنه دلیل پزشکی دارد. NHS این موارد را نام می‌برد:
- التهاب، خارش یا عفونت مکرر پوست ختنهگاه یا سر آلت (بالانیت)
- تنگی پوست ختنهگاه (فیموزیس) که باعث درد یا سختی ادرار کردن شود
- عقب نرفتن پوست ختنهگاه
- جوشگاه و سفتی ناشی از بیماری‌هایی مثل لیکن اسکلروزوس
- بخشی از درمان سرطان آلت که بسیار نادر است
NHS یک نکته‌ی مهم هم برای پدر و مادرها دارد: طبیعی است که پسرِ زیر ۵ سال نتواند پوست ختنه‌گاهش را عقب بکشد. هیچ‌وقت آن را به زور عقب نکشید، چون دردناک است و میتواند آسیب بزند.
ختنه با چه روش‌هایی انجام میشود؟
برای ختنهی نوزاد سه وسیله رایج‌تر از بقیه است: گیره‌ی گامکو (Gomco)، گیره‌ی موگن (Mogen) و حلقهی پلاستیبل (Plastibell). مقالهی مروری AAFP میگوید این سه روش به یک اندازه مؤثرند و انتخاب بین آن‌ها بیشتر به تجربه و مهارت پزشک بستگی دارد.
| روش | چطور انجام میشود | نکته‌ی مهم |
|---|---|---|
| گیره‌ی گامکو | با گیره‌ی مخصوص گامکو انجام میشود | کلیولند کلینیک آن را رایج‌ترین روش میداند |
| گیره‌ی موگن | با گیره‌ی مخصوص موگن انجام میشود | AAFP آن را هم‌اندازه‌ی دو روش دیگر مؤثر میداند |
| حلقهی پلاستیکی (پلاستیبل) | حلقه بین پوست و سر آلت قرار می‌گیرد و نخی پوست را روی آن سفت میکند | حلقه طبق AAP ظرف ۵ تا ۸ روز میافتد؛ کلیولند کلینیک خطر عفونت را در آن بیشتر میداند |
| جراحی با بخیه (کودکان بزرگتر و بزرگسالان) | معمولاً با بیهوشی عمومی؛ پوست برداشته و با بخیهی قابل جذب دوخته میشود | NHS: حدود ۳۰ دقیقه طول می‌کشد و بخیه‌ها ۲ تا ۶ هفته بعد جذب می‌شوند |
کلیولند کلینیک میگوید ختنهی نوزاد بخیه لازم ندارد و حدود ۲۰ دقیقه طول می‌کشد. در کودکان بزرگتر و بزرگسالان ممکن است برای کنترل خونریزی از بخیهی قابل جذب یا سوزاندن (کوتر) استفاده شود.
ختنه با لیزر چطور؟
در منابع معتبری که بررسی کردیم، روشی به نام ختنه با لیزر شرح داده نشده است. هیچکدام از منابع معتبری که برای این مقاله خواندیم (NHS، AAP، مدلاینپلاس، کلیولند کلینیک و AAFP) روشی به این نام را شرح ندادهاند و دربارهی ایمن‌تر یا بهتر بودنش چیزی نگفتهاند. پس اگر جایی ادعا شد لیزر «بی‌درد» یا «بدون عارضه» است، این ادعا در این منابع پشتوانه ندارد.
از پزشک بپرسید دقیقاً چه کاری انجام میشود و چرا آن روش را پیشنهاد میکند.
آیا ختنه نوزاد درد دارد؟
AAP میگوید ختنه برای نوزاد دردناک است، ولی داروهایی هست که ناراحتی او را کم میکند؛ مثل کرم بیحسی روی پوست یا تزریق بیحسی موضعی در قاعده‌ی آلت. AAFP صریح‌تر است: برای همه‌ی نوزادانی که ختنه می‌شوند، با هر روشی، باید بیحسی داده شود.
به گفته‌ی AAFP گزینه‌ها این‌هاست: کرم بیحسی که ۳۰ تا ۶۰ دقیقه قبل زده میشود، تزریق بیحسی (بلوک عصب پشتی آلت یا بلوک حلقوی دور قاعده‌ی آلت) و پستانک آغشته به محلول قند. مدلاینپلاس هم میگوید ممکن است حین کار به نوزاد پستانک شیرین بدهند.
بهترین زمان ختنه کردن چه زمانی است؟
AAP میگوید ختنه معمولاً در چند روز اول بعد از تولد انجام میشود و نوزاد باید سالم و پایدار باشد. همین منبع اضافه میکند ختنه در سنین بالاتر ممکن است پرخطرتر باشد.
عددی که این حرف را روشن میکند از AAFP است: عوارض در ختنهی نوزادی حدود ۴ مورد در هر ۱۰۰۰ عمل است و در پسران بزرگتر حدود ۱۰ تا ۲۰ برابر بیشتر. در کودکان بزرگتر هم معمولاً بیهوشی عمومی لازم میشود.
ولی «زود» همیشه یعنی «بلافاصله» نیست. AAFP مواردی را فهرست کرده که ختنه باید عقب بیفتد یا انجام نشود:
- سن کمتر از ۱۲ ساعت
- بیماری فعلی نوزاد یا بستری در بخش مراقبت ویژه‌ی نوزادان
- زردی
- اختلال خونریزی‌دهنده مثل هموفیلی
- ناهنجاری‌های آلت، مثل هیپوسپادیاس (باز شدن مجرای ادرار در جای غیرطبیعی)، انحنای آلت یا آلت پنهان
پس تصمیم دربارهی زمان ختنه را با پزشک بگیرید.
ختنه چه فایده‌ها و چه خطرهایی دارد؟
AAP میگوید مطالعات علمی نشان می‌دهد فایده‌های ختنهی نوزاد پسر از خطرهایش بیشتر است، ولی تصمیم با خانواده است. فایده‌هایی که AAP نام می‌برد:
- خطر کمتر عفونت ادراری در سال اول؛ حدود ۱ در ۱۰۰۰ در نوزاد ختنه‌شده در برابر ۱ در ۱۰۰ در ختنه‌نشده. دربارهی علائمش در عفونت ادراری در کودکان بخوانید.
- خطر بسیار کمتر HIV و خطر کمتر چند عفونت آمیزشی دیگر مثل تبخال تناسلی، سیفلیس و ویروس HPV. سازمان جهانی بهداشت هم ختنهی مردان را جزو راه‌های پیشگیری از HIV آورده است.
- خطر کمتر سرطان آلت، که در همه‌ی مردان بسیار نادر است
- پیشگیری از عفونت و تنگی پوست ختنهگاه و تمیز کردن آسان‌تر
مدلاینپلاس همین را متعادل‌تر میگوید: افزایش خطر در ختنه‌نشده‌ها نسبتاً کم است و بهداشت خوب و رابطه‌ی جنسی ایمن هم به پیشگیری کمک میکند. برخی پزشکان هم برای پوست ختنهگاه ارزش قائل‌اند.
دربارهی خطرها، AAP میگوید عوارض نادر و معمولاً جزئی است: خونریزی، عفونت، برداشتن پوست بیش از حد کوتاه یا بلند، و ترمیم نامناسب. کلیولند کلینیک میگوید کمتر از ۳ درصد ختنه‌ها عارضه دارند. AAFP شایع‌ترین عارضه‌ی زودرس را خونریزی خفیف و شایع‌ترین عارضه‌ی دیررس را تنگی دهانه‌ی مجرا میداند.
بعد از ختنه نوزاد چطور مراقبت کنیم؟
AAP میگوید سر آلت ممکن است چند روز خام یا زردرنگ به نظر برسد و این طبیعی است. مراقبت‌های اصلی از منابع:
- وازلین در هر تعویض پوشک: AAP، مدلاینپلاس و کلیولند کلینیک هر سه می‌گویند کمی وازلین روی سر آلت یا باند بزنید تا به پوشک نچسبد. برای تعویض درست پوشک راهنمای مرحله‌به‌مرحله‌ی تعویض پوشک نوزاد را ببینید.
- باند: اگر باند بسته‌اند، طبق AAP با هر پوشک عوضش کنید.
- حلقه را دست نزنید: اگر با حلقه ختنه شده، خودش میافتد.
- شست‌وشو: کلیولند کلینیک شستن آرام با آب گرم و صابون را میگوید و توصیه میکند دست‌کم دو روز حمام کامل (نشاندن نوزاد در وان) نکنید.
- فشار نیاورید: از کارهایی که روی محل فشار می‌آورد دوری کنید.
- مسکن: مدلاینپلاس برای نوزاد فقط استامینوفن را مجاز میداند. مقدار را از پزشک یا داروساز بپرسید.
| زمان بعد از ختنه | چه چیزی طبیعی است (طبق منابع) |
|---|---|
| ۶ تا ۸ ساعت اول | نوزاد باید ادرار کند (AAP) |
| روزهای اول | کمی تورم و دلمهی زردرنگ (مدلاینپلاس) |
| ۵ تا ۸ روز | افتادن حلقهی پلاستیکی (AAP؛ مدلاینپلاس: ۵ تا ۷ روز) |
| حدود ۷ تا ۱۰ روز | ترمیم کامل زخم در نوزاد (AAP؛ کلیولند کلینیک: معمولاً تا ۱۰ روز) |
ختنه در کودکان بزرگتر و بزرگسالان چه تفاوتی دارد؟
در کودکان بزرگتر و بزرگسالان ختنه معمولاً با بیهوشی عمومی در بیمارستان انجام میشود و بیمار همان روز به خانه برمی‌گردد. NHS میگوید ترمیم حدود ۴ تا ۶ هفته طول می‌کشد و تورم، کبودی و خونریزی خفیف تا ۱ تا ۲ هفته طبیعی است. مدلاینپلاس برای کودکان بزرگتر ترمیم تا ۳ هفته را میگوید.
توصیه‌های NHS بعد از جراحی:
- مسکن ساده (پاراستامول یا ایبوپروفن) طبق دستور بروشور؛ آسپرین به زیر ۱۶ سال داده نشود
- لباس و لباس زیر گشاد
- یک هفته استراحت از مدرسه یا کار
- دست‌کم ۲ هفته بدون شنا، دوچرخه‌سواری، ورزش و بلند کردن جسم سنگین
- دست‌کم ۴ هفته بدون رابطه‌ی جنسی، یا تا ترمیم کامل زخم
NHS اضافه میکند کاهش حساسیت سر آلت شایع است و ممکن است در رابطه‌ی جنسی حس شود.
کِی به پزشک مراجعه کنم؟
اگر بعد از ختنهی نوزاد هر کدام از این‌ها را دیدید، فوراً با پزشک تماس بگیرید:
- نوزاد ظرف ۶ تا ۸ ساعت بعد از ختنه به‌طور عادی ادرار نکرده است (AAP؛ کلیولند کلینیک مهلت را ۱۲ ساعت میگوید)
- خونریزی از محل ختنه بند نمی‌آید یا دوباره شروع شده است
- قرمزی دور سر آلت بعد از ۳ تا ۵ روز بدتر میشود، یا کل آلت قرمز و متورم است (AAP)
- ترشح زرد بیش از یک هفته مانده است (AAP)
- چرک بدبو از زخم می‌آید
- تب بالای ۳۸ درجه‌ی سانتی‌گراد (کلیولند کلینیک)؛ در کودک بزرگتر، لرز (NHS)
- درد شدید یا طولانی
NHS برای کودکان بزرگتر و بزرگسالان این‌ها را هم اضافه میکند: باریک‌تر شدن نوک آلت یا ضعیف شدن جریان ادرار، خون در ادرار، باز شدن دوباره‌ی زخم، و بخیه‌هایی که بعد از ۶ هفته جذب نشده‌اند. NHS برای کودک زیر ۵ سال همیشه مراجعه‌ی فوری را توصیه میکند. اگر کودک اصلاً نمی‌تواند ادرار کند، این وضعیت اورژانسی است و باید بی‌درنگ به اورژانس بروید.
اگر برای ختنهی کودکتان تصمیم می‌گیرید، با پزشک کودک یا متخصص اورولوژی دربارهی زمان مناسب، روش و نوع بیحسی صحبت کنید.
پرسش‌های پرتکرار
ختنه چیست؟
ختنه جراحی برداشتن پوستی است که سر آلت تناسلی را میپوشاند (پوست ختنهگاه یا پرهپوس). در نوزاد معمولاً با بیحسی موضعی و یک گیره یا حلقهی مخصوص انجام میشود و در کودکان بزرگتر و بزرگسالان معمولاً با بیهوشی عمومی و بخیهی قابل جذب.
بهترین زمان ختنه کردن نوزاد پسر چه زمانی است؟
آکادمی اطفال آمریکا (<span dir="ltr">AAP</span>) میگوید ختنه معمولاً در چند روز اول بعد از تولد انجام میشود، به شرط اینکه نوزاد سالم و پایدار باشد، و ختنه در سنین بالاتر میتواند پرخطرتر باشد. مقالهی مروری <span dir="ltr">AAFP</span> عوارض را در ختنهی نوزادی حدود ۴ مورد در هر ۱۰۰۰ عمل میداند که در پسران بزرگتر ۱۰ تا ۲۰ برابر بیشتر است.
ختنه به روش حلقه چگونه است؟
در روش حلقه (پلاستیبل) یک حلقهی پلاستیکی بین پوست ختنهگاه و سر آلت گذاشته میشود و نخی پوست را روی حلقه سفت میکند. طبق <span dir="ltr">AAP</span> حلقه ظرف ۵ تا ۸ روز خودش میافتد. کلیولند کلینیک میگوید این روش کمکاربردتر است، چون خطر عفونت در آن بیشتر است.
آیا ختنه با لیزر بهتر یا بیخطرتر است؟
هیچکدام از منابع معتبری که برای این مقاله بررسی شد (<span dir="ltr">NHS</span>، <span dir="ltr">AAP</span>، مدلاینپلاس، کلیولند کلینیک و <span dir="ltr">AAFP</span>) روشی به نام ختنه با لیزر را شرح ندادهاند و دربارهی برتری یا ایمنی آن چیزی نگفتهاند. پس ادعای «بهتر بودن لیزر» در این منابع پشتوانه ندارد؛ پیش از تصمیم، از پزشک بپرسید دقیقاً چه روشی و چرا.
زخم ختنه نوزاد چند روزه خوب میشود؟
مدلاینپلاس ترمیم را در نوزاد حدود یک هفته، <span dir="ltr">AAP</span> حدود ۷ تا ۱۰ روز و کلیولند کلینیک معمولاً تا ۱۰ روز میداند. در کودکان بزرگتر ترمیم ممکن است تا ۳ هفته طول بکشد و <span dir="ltr">NHS</span> برای جراحی در کودکان بزرگتر و بزرگسالان حدود ۴ تا ۶ هفته گفته است.
بعد از ختنه نوزاد، وازلین بزنیم؟
بله. <span dir="ltr">AAP</span>، مدلاینپلاس و کلیولند کلینیک همگی توصیه میکنند در هر تعویض پوشک کمی وازلین روی سر آلت یا باند زده شود تا به پوشک نچسبد. کمی تورم و دلمهی زردرنگ در روزهای اول طبیعی است.
بعد از ختنه چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کرد؟
اگر نوزاد ظرف ۶ تا ۸ ساعت بعد از ختنه ادرار نکرد، خونریزی بند نیامد، قرمزی بعد از ۳ تا ۵ روز بدتر شد، ترشح زرد بیش از یک هفته ماند، تب بالای ۳۸ درجه داشت یا چرک بدبو دیدید، فوراً با پزشک تماس بگیرید. اگر کودک اصلاً نمی‌تواند ادرار کند، اورژانسی است.
منابع
اگر این موضوع برای شما شخصی است و به نظر پزشک نیاز دارید:
دکتر حسین کرمی · تخصص جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اورولوژی)
دیدن سایت دکتر حسین کرمینظرات خوانندگان (۱)
این نظرها از نسخه‌ی قبلی نبض ما منتقل شده‌اند و امکان ثبت نظر تازه فعلاً بسته است.
پریسا با سلام من نزدیک ی ماه ک پسرمو ختنه کر م اما الت ب سمت تو کشیده میشه من خودم بیرون میارم ی ذره ام کبود احساس ب ی بهش پیدا کردم میشه راهنماییم کنید😭
مقاله‌های مرتبط
قرص تاداگرا 20 میلی گرم
قرص تاداگرا 20 میلی گرم برای درمان اختلال نعوظ در مردان استفاده می شود. . این دارو فقط در صورت تحریک جنسی به ایجاد نعوظ کمک می کند.
به‌روزرسانی ۲۳ دی ۱۳۹۹
درمان اختلال نعوظ با تزریق دارو به آلت تناسلی
تزریق به آلت تناسلی، شیوه ای مؤثر و قابل تحمل برای مردان مبتلا به اختلال نعوظ، برای دستیابی به یک نعوظ قوی می باشد.
به‌روزرسانی ۱۷ دی ۱۳۹۹
قرص اکسی بوتینین: کاربرد در بی‌اختیاری ادرار، نحوه‌ی مصرف و عوارض
قرص اکسی بوتینین با شل کردن عضله‌ی مثانه، علائم مثانه‌ی بیش‌فعال و نشت فوریتی ادرار را کم میکند. کاربرد، شکل‌های دارو، عوارض و هشدارهای مهم را بخوانید.
به‌روزرسانی ۲۴ مهر ۱۴۰۵