كاربرد اسكن استخوان در متاستازهای استخوانی

متاستاز استخوانی ممكن است كاملا” بدون علامت باشد. ولی گاهی ممكن است بیمار با درد ، شكستگی در محل متاستاز، فشار روی نخاع در اثر گسترش متاستاز مهره به كانال نخاعی، اختلال خونسازی در مغز استخوان و علائم ناشی از بالا رفتن كلسیم خون (یبوست،  تهوع، بی اشتهایی، تشنگی، خستگی، …) مراجعه كند.

نبض ما– حال ببینیم متاستاز و متاستاز استخوانی چیست؟ متاستاز، به گسترش یك عامل بیماریزا از محل اولیه یا اصلی به محل دیگر در بدن متاستاز گفته می شود. البته عموما” این اصطلاح برای بیان گسترش تومور از محل اولیه به سایر نقاط بدن به كار می رود.

متاستاز استخوانی چیست؟

به گسترش تومور از محل اولیه به استخوانها اطلاق می شود. وجود متاستاز نشانه غیر قابل درمان بودن بیماری نیست. بسیاری از متاستازها به خوبی به درمان جواب می دهند.

تومورهایی كه بیشتر با متاستاز استخوانی همراهند عبارتند از : پروستات و پستان (70-60%)، ریه (30-40%) و كلیه (20-30%).

تشخیص به موقع متاستاز استخوانی برای درمان مناسب ضروری است.

محل های شایع متاستاز عبارتند از: مهره ها، لگن، ابتدای استخوان ران،  دنده ها، جناغ سینه، ابتدای استخوان بازو و جمجمه. بیش از 90 درصد متاستازهای استخوانی در این نواحی هستند ولی استخوانهای دیگر هم به طور نادر ممكن است درگیر شوند.

متاستازها در زمان تشخیص اغلب متعدد هستند.

تشخیص متاستاز استخوانی

تستهای آزمایشگاهی نقش زیادی در تشخیص متاستاز استخوانی ندارند. ممكن است كلسیم و آلكالن فسفاتاز بالا باشد كه برای متاستاز اختصاصی نیست.

متدهای تصویر برداری در تشخیص متاستاز استخوانی نقش بسیار مهمی دارند. اسكن استخوان در دسترس ترین و ارزان ترین روش برای بررسی كل استخوانها از جهت متاستاز است.

رادیوگرافی ساده و CT اسكن نسبت به اسكن استخوان حساسیت كمتر دارند و در ضمن به علت اشعه زیاد بررسی كل بدن با این دو روش مناسب نیست.

MRI‌ كل بدن و PET نسبت به اسكن استخوان دقت بیشتری دارد ولی خیلی گران تر است و در همه جا در دسترس نیست.

رادیوگرافی ساده

برای تشخیص متاستاز استخوانی نسبت به سایر روشها حساسیت بالایی ندارد.

ولی بهترین روش برای افتراق متاستازهای لیتیك و اسكلروتیك است.

در متابولیسم استخوان دو نوع سلول نقش دارند. سلولهای استئوبلاستیك كه سازنده استخوان هستند و سلولهای استئوكلاستیك كه سبب تخریب استخوان می شوند. در شرایط عادی بین فعالیت این دو نوع سلول تعادل برقرار است.

بعضی از متاستازها سبب فعالتر شدن استئوكلاستها می شوند كه سبب می شود بخشی از استخوان تخریب گردد.

در رادیوگرافی این ناحیه به صورت  یك ناحیه سیاه در زمینه سفید استخوان دیده می شود و اصطلاحا” به آن ضایعه لیتیك گفته می شود.

بعضی از متاستازها سبب فعالتر شدن استئوبلاستها و در نتیجه استخوان سازی بیش از حد می گردد  كه در رادیوگرافی به صورت یك ضایعه سفیدتر ظاهر می شود كه به آن اصطلاحا ضایعه اسكلروتیك گفته می شود. هم ضایعات لیتیك و هم ضایعات اسكلروتیك مستعد شكستگی هستند. چون در ضایعات اسكلروتیك نیز استخوان بافت طبیعی ندارد.

متاستاز بعضی از تومورها مثل كلیه و تیروئید تقریبا”همیشه لیتیك است ولی متاستاز بعضی تومورها مثل پروستات عمدتا” اسكلروتیك است.

پاسخ به درمان را نیز می توان با رادیوگرافی ارزیابی كرد.

CT اسكن

در مواردی كه رادیوگرافی ساده نتواند ضایعات را نشان دهد سی تی اسكن می تواند كمك كننده باشد ولی با توجه به اشعه بالای آن امكان بررسی كل بدن وجود ندارد.

از سی تی اسكن می توان به عنوان راهنما برای بیوپسی ضایعات استخوانی استفاده كرد.

MRI

بر اساس مطالعات انجام شده MRI حساسیت بالائی برای تشخیص متاستازهای استخوانی دارد.

متاستاز در تصاویر T1 به صورت مناطقی با سیگنال پایین و در تصاویر T2 به صورت مناطقی با سیگنال متوسط یا بالا دیده می شود.

پروسه MRI عارضه خاصی برای بیمارایجاد نمی كند ولی مواد حاجب حاوی گادولینیوم كه در MRI‌بكار می روند ممكن است در بیماران كلیوی ایجاد بیماری به نام فیبروز سیستمیك نفروژن كنند كه با لكه های تیره یا قرمز پوستی، سوزش ، خارش، تورم و سفت شدن پوست، لكه های زرد روی سفیدی چشم، سفتی مفاصل و درد استخوانهای لگن یا دنده ها و ضعف عضلانی مشخص می شود.

اسكن استخوان

روش بسیار خوبی برای ارزیابی كل بدن از نظر متاستاز استخوانی است.

با وجود حساستر بودن MRI ، هنوز هم اسكن استخوان به علت قیمت پایین تر، در دسترس بودن و امكان بررسی كل بدن به عنوان روش غربالگری اولیه برای متاستازهای استخوانی به كار می رود.

اسكن PET-CT

اسكن PET با رادیوداروی سدیم فلوراید 18 دقت بسیار بالایی برای تشخیص متاستاز استخوانی دارد (حساسیت (نزدیك 100%) و ویژگی (حدود 97%)

با توجه به جذب بالای استخوانی و دفع سریع مقادیر اضافه آن از طریق ادرار ظرف كمتر از یكساعت تصویر بسیار خوب و مناسبی خواهیم داشت و با توجه به همراه بودن سی تی اسكن با دوز پایین نیازی به رادیوگرافی ، سی تی اسكن جداگانه و یا MRI نمی باشد.

بیوپسی استخوان

در مواردی كه با روشهای تصویربرداری نتوان به تشخیص قطعی در مورد متاستاز رسید نمونه برداری از استخوان مشكوك به متاستاز تشخیص را قطعی می كند.

 در مواردی كه محل مورد نظر عمقی است می توان به عنوان راهنما از سی تی اسكن استفاده كرد.

نویسنده : دکتر مریم شهیدزاده،متخصص پزشکی هسته ای

4.8/5 - (9 امتیاز)