لخته خون در مدفوع نشانه چیست؟ علل، خطر و کِی باید به پزشک رفت

لخته خون در مدفوع یعنی جایی در دستگاه گوارش خونریزی کرده است. علتش ممکن است ساده باشد، مثل بواسیر یا شقاق مقعد، و ممکن است جدی باشد، مثل پولیپ، کولیت یا سرطان. از روی شکل خون نمی‌شود علت را حدس زد و تشخیصش با پزشک است. اگر خون زیاد است یا سرگیجه، مدفوع سیاه قیری یا درد شدید شکم دارید، فوراً به اورژانس بروید.

در این مقاله می‌خوانید خون قرمز با مدفوع سیاه چه فرقی دارد، علت‌های اصلی کدام‌اند، پزشک چطور علت را پیدا می‌کند و کِی نباید منتظر بمانید.

لخته خون در مدفوع نشانه چیست؟

دیدن خون در توالت یا روی مدفوع طبیعی نیست و باید جدی گرفته شود. طبق مدلاین‌پلاس، رنگ خون سرنخی از جای خونریزی می‌دهد:

• قرمز یا خون تازه: بیشتر وقت‌ها یعنی خونریزی از بخش پایینی دستگاه گوارش، یعنی روده‌ی بزرگ، راست‌روده (آخرین قسمت روده) یا مقعد.
• سیاه و قیری: ممکن است از خونریزی بخش بالایی، یعنی مری، معده یا ابتدای روده‌ی کوچک، باشد.

یک نکته‌ی صادقانه: منابعی که برای این مقاله خواندیم، «لخته» را جدا از «خون» تعریف نکرده‌اند. پس هیچ منبعی نمی‌گوید لخته نشانه‌ی فلان بیماری خاص است. آنچه مهم است مقدار خون و علائم همراه است. مدلاین‌پلاس مقدار زیاد خون در مدفوع را از علائم اورژانسی می‌داند.

بعضی غذاها و داروها فقط رنگ مدفوع را عوض می‌کنند و خونریزی نیستند (مدلاین‌پلاس):

• مدفوع سیاه: شیرین‌بیان سیاه، بلوبری، قرص آهن، زغال فعال و بیسموت
• مدفوع مایل به قرمز: چغندر و خوراکی‌های دارای رنگ قرمز

اگر مطمئن نیستید رنگ از غذاست یا از خون، حدس نزنید و از پزشک بپرسید.

علت‌های خون در مدفوع کدام‌اند؟

جدول زیر علت‌هایی را نشان می‌دهد که NIDDK و مدلاین‌پلاس نام برده‌اند. ترتیبش از علت‌های ساده‌تر به جدی‌تر نیست؛ چون با چشم نمی‌شود فرقشان را فهمید، همه‌ی آن‌ها نیاز به پیگیری دارند.

علت	نشانه‌ی معمول در منابع	فوریت
بواسیر (هموروئید)	خون کم روی دستمال توالت، قطره در کاسه یا خط روی مدفوع	مراجعه به پزشک؛ مدلاین‌پلاس آن را غیرجدی می‌داند
شقاق مقعد (پارگی کوچک مقعد)	خونریزی کم از ناحیه‌ی مقعد	مراجعه به پزشک؛ مدلاین‌پلاس آن را غیرجدی می‌داند
بیماری دیورتیکول (کیسه‌های کوچک دیواره‌ی روده)	خونریزی (طبق منابع، دیورتیکول می‌تواند خونریزی کند)	مراجعه به پزشک؛ خونریزی زیاد اورژانسی است
پولیپ (برآمدگی روی دیواره‌ی روده)	مدلاین‌پلاس پولیپ را پیش‌سرطانی می‌نامد	مراجعه به پزشک
التهاب روده (کولیت)، از جمله کولیت زخمی، کرون، عفونت یا کمبود خون‌رسانی	خونریزی گوارشی	مراجعه به پزشک
رگ‌های غیرطبیعی روده (آنژیودیسپلازی)	خونریزی از دیواره‌ی روده	مراجعه به پزشک
آسیب روده بعد از پرتودرمانی	خونریزی از مقعد	مراجعه به پزشک
سرطان روده بزرگ یا راست‌روده	مدلاین‌پلاس آن را از علل جدی نام می‌برد	مراجعه به پزشک؛ هرچه زودتر
زخم معده یا اثنی‌عشر، التهاب معده یا مری	مدفوع سیاه و قیری	مدفوع سیاه یعنی اورژانس
واریس مری یا معده (اغلب در سیروز کبدی) و پارگی مری بعد از استفراغ شدید	مدفوع سیاه و قیری، گاهی استفراغ خونی	اورژانس

منبع جدول: NIDDK و مدلاین‌پلاس. طبق NIDDK، داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت، مسکن‌های خانواده‌ی NSAID و مصرف الکل هم می‌توانند به زخم یا التهاب معده و خونریزی بینجامند.

بواسیر و شقاق مقعد چطور خون می‌دهند؟

این دو علت، طبق مدلاین‌پلاس، از علل غیرجدی خونریزی مقعدی‌اند. مدلاین‌پلاس خونریزی کم را این‌طور توصیف می‌کند: ردی روی دستمال توالت، قطره‌هایی در کاسه یا خطی روی مدفوع.

اما یک هشدار: همین علائم برای بیماری‌های جدی‌تر هم ممکن است و خودتان نمی‌توانید تشخیص دهید کدام است. بنابراین فرض نکنید «حتماً بواسیر است». اگر یبوست هم دارید که فشار آوردن را بیشتر می‌کند، مقاله‌ی درمان یبوست شدید را بخوانید، ولی خون را هم به پزشک بگویید.

درباره‌ی زخم‌های اطراف مقعد و عفونت‌های آن هم مقاله‌ی علل و درمان کورک مقعدی را ببینید. اگر خون همراه تغییرات دیگر در ناحیه‌ی مقعد بود، علائم سرطان مقعد را هم بشناسید.

مدفوع سیاه قیری یعنی چه؟

مدفوع سیاه و قیری‌شکل طبق مدلاین‌پلاس ممکن است نشانه‌ی خونریزی بخش بالایی دستگاه گوارش باشد. شایع‌ترین علت خونریزی حاد بالایی، زخم معده یا اثنی‌عشر است. مدلاین‌پلاس برای مدفوع سیاه و قیری، تماس با اورژانس یا رفتن به نزدیک‌ترین اورژانس را توصیه می‌کند، نه فقط وقت گرفتن از پزشک.

اگر قرص آهن یا بیسموت مصرف می‌کنید و مدفوعتان سیاه شد، باز هم بهتر است با پزشک مشورت کنید تا خونریزی را از رنگ دارو جدا کند.

پزشک چطور علت خون در مدفوع را پیدا می‌کند؟

طبق NIDDK پزشک مرحله‌به‌مرحله جلو می‌رود:

• پرسش: علائم، داروها (از جمله مسکن‌ها، آسپرین و داروهای رقیق‌کننده‌ی خون)، سابقه‌ی خونریزی و سابقه‌ی خانوادگی.
• معاینه: علائم حیاتی (فشار خون، ضربان قلب، تب)، شکم از نظر حساسیت یا توده، و گاهی معاینه‌ی انگشتی راست‌روده.
• آزمایش خون: نشان می‌دهد خونریزی چقدر شدید بوده و کم‌خونی دارید یا نه.
• آزمایش مدفوع: می‌تواند خونریزی پنهان را نشان دهد. درباره‌ی آن در تفسیر آزمایش مدفوع بیشتر بخوانید.
• آندوسکوپی و کولونوسکوپی: لوله‌ی نرم و دارای دوربین، دستگاه گوارش را از داخل نشان می‌دهد و در صورت لزوم نمونه‌برداری می‌شود.
• تصویربرداری: مثل سی‌تی‌اسکن، یا کپسول دوربین‌دار برای بررسی روده‌ی کوچک.

این مقاله درباره‌ی دارو یا روش درمان نسخه نمی‌پیچد، چون درمان به علت و شدت خونریزی بستگی دارد و پزشک تعیینش می‌کند.

چه کسانی در معرض خطر بیشترند؟

دو نکته‌ی مستند: طبق مدلاین‌پلاس مصرف داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت خطر خونریزی گوارشی را بالا می‌برد، و طبق NIDDK بیماران مبتلا به سیروز کبدی ممکن است واریس مری و معده داشته باشند. اگر یکی از این دو وضعیت را دارید، حتی خونریزی کم را هم زودتر به پزشک بگویید.

برای کودکان: مدلاین‌پلاس می‌گوید مقدار کم خون در مدفوع کودک بیشتر وقت‌ها جدی نیست و شایع‌ترین علتش یبوست است، ولی باز هم باید به پزشک کودک گفته شود.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

مراجعه‌ی سریع به پزشک (مدلاین‌پلاس): هر بار که در مدفوعتان خون دیدید یا رنگ مدفوعتان عوض شد، حتی اگر مقدارش کم است. اگر خون استفراغ کنید یا سرگیجه داشته باشید، بلافاصله کمک اورژانسی بگیرید و به اورژانس بروید.

فوراً به اورژانس بروید یا زنگ بزنید اگر:

• مدفوعتان سیاه و قیری است.
• مقدار زیادی خون در مدفوع دیدید.
• خون استفراغ کردید یا استفراغتان شبیه تفاله‌ی قهوه است.
• از خونریزی سرگیجه یا سبکی سر دارید.
• درد قفسه‌ی سینه یا تنگی نفس دارید.
• درد شدید شکم همراه خونریزی دارید.

NIDDK علائم شوک را هم نام می‌برد که خطرناک و نیازمند کمک اورژانسی است: گیجی یا بی‌هوشی، ضربان تند قلب، رنگ‌پریدگی، سردی دست و پا و عرق کردن.

خونریزی کمِ مکرر هم بی‌اهمیت نیست. طبق NIDDK خونریزی کم و پنهان در طول زمان می‌تواند کم‌خونی بدهد، با خستگی، رنگ‌پریدگی و تنگی نفس.

یادتان باشد: این مقاله جای ویزیت نیست. اگر خون در مدفوع دیدید، با پزشک خود مشورت کنید.