بهترین صبحانه برای افراد صفراوی مزاج، از دیدگاه طب سنتی ایرانی، صبحانه‌ای «سرد و تر» است: عدسی با لیمو عمانی، آش جو با لیموترش، سیبزمینی بخارپز، نان جو با عسل و بادام خام، یا آب پرتقال. طب سنتی به صفراویها توصیه میکند از غذاهای پرادویه، سس‌ها، سرخ‌کردنی‌ها، شکلات و فست‌فود پرهیز کنند. این توصیهها از طب سنتی آمدهاند و با پژوهش علمی معتبر سنجیده نشدهاند؛ پایین‌تر توضیح داده‌ایم علم امروز درباره‌ی «مزاج» چه می‌گوید.
در طب سنتی ایرانی، بدن چهار «خلط» دارد که یکی از آنها صفرا (صفرای زرد) است، و به باور طب سنتی غلبه‌ی هر خلط «مزاج» فرد را می‌سازد. طب سنتی طبع صفرا را گرم می‌داند و برای متعادل کردن آن، غذاهای با طبع سرد پیشنهاد میکند. توجه کنید که این «صفرا» با صفرایی که کبد می‌سازد و در کیسه‌ی صفرا ذخیره میشود یکی نیست. یک مرور نظاممند در سال ۲۰۲۳ نشان داد پرسشنامه‌هایی که برای تعیین مزاج ساخته شده‌اند هنوز روایی و پایایی کافی ندارند؛ پس «صفراوی مزاج» را تشخیص پزشکی ندانید.
غذاهای مفید برای صفراوی مزاج ها
طب سنتی این غذاها را برای اصلاح مزاج صفراوی پیشنهاد میکند:
در طب سنتی این خوردنی‌ها توصیه می‌شوند؛ خوراکی‌های اسیدی و ترشی‌جات طبیعی مانند: لیمو ترش، زرشک، نارنج، گریپ فروت با عسل، ترنجبین، شیرخشت، کاهو، کیوی، آلو بخارا، آلوچه، اسفناج، تمبر هندی به صورت دم کرده، لیمو شیرین، پرتقال، نان جو و آش جو. به‌طور کلی طب سنتی به این افراد غذاهای خنک را توصیه میکند.
در طب سنتی عرق کاسنی و عرق شاهتره را بهترین نوشیدنی برای صفراوی مزاج ها می‌دانند.
⚠️ در برخی متن‌های طب سنتی «قی کردن» برای کم کردن صفرا توصیه شده است. این کار را نکنید. به گفتهی مدلاینپلاس، استفراغ مکرر میتواند مری را پاره کند، مینای دندان را ساییده یا حفرهدار کند و پتاسیم خون را آنقدر پایین بیاورد که ریتم قلب به خطر بیفتد.
از دیدگاه طب سنتی، خوردن همه انواع مرکبات، انار، شاه توت، خیار، سیب، گلابی، البالو، گیلاس، آلو، گوجه سبزو زرشک برای صفراوی مزاج ها مفید است.
این غذاها هم در طب سنتی برای صفراویها مناسب شمرده می‌شوند: هندوانه، گرمک، کدو خورشتی، هویج فرنگی، روغن زیتون و سوپ جو، سبزیجات مانند اسفناج و گشنیز، لیموترش. همچنین سیب زمینی بخار پز، قارچ، بامیه، پیاز، برگه هلو، برگه زرد آلو، مغز بادام خام تازه، برنج سفید با روغن زیتون، کدو حلوایی با نخود فرنگی، عدس، ماش، جو دوسر، مخمر آبجو و لیمو عمانی.
طب سنتی خاکشیر را «صفرابر» می‌داند و آن را در قالب یک شربت ساده، و سوپ جو و گشنیز را به‌عنوان غذاهای با مزاج سرد، به صفراویها پیشنهاد میکند.
طب سنتی مصرف نان‌های سبوس‌دار و کاهو را هم توصیه میکند.
ترشح ناگهانی صفرا
طب سنتی دوره‌ها و موقعیت‌هایی مثل بلوغ، ازدواج، بارداری، زایمان، شنیدن ناگهانی خبر بد، یائسگی، وزنه‌برداری یا مسابقه‌ی فوتبال را «بحران صفراوی» می‌نامد و می‌گوید در آنها صفرا ناگهان زیاد میشود و فرد احساس گرما و التهاب میکند. این تعبیرِ طب سنتی است و در پزشکی امروز معادلی ندارد. اگر دچار گرگرفتگی هستید، مقاله‌ی گرگرفتگی در زنان یائسه را بخوانید.
غذاهای مضر برای صفراوی مزاج ها
طب سنتی به صفراوی مزاج ها توصیه میکند از نوشیدنیهای گرم پرهیز کنند، چون به باور طب سنتی نوشیدنیهای گرم تعادل صفراوی مزاج ها را برهم می‌زند.
از دیدگاه طب سنتی، مصرف نوشابه، ادویه‌های تند، آب یخ، نوشیدن مایعات همراه با غذا یا بلافاصله بعد از آن، شیرینی‌های قنادی و مصنوعی، آجیل شور، گوشت قرمز همچنین بریده‌بریده غذا خوردن یعنی اینکه انسان مدام در حال خوردن باشد مانند تخمه شکستن برای افرادی که دارای طبیعت گرم و خشک هستند، مضر است.
طب سنتی مصرف موز، خربزه، آناناس و طالبی را برای صفراوی مزاج ها توصیه نمی‌کند. چای، قهوه، نسکافه، لبنیات، تخم‌مرغ و غذاهای فریزشده، زودپزشده و سرخ‌شده، سس و رب، غذاهای چرب و پرحجم، ماکارونی، آش رشته، سیر و همه غذاهای با طبیعت گرم هم در طب سنتی برای صفراوی مزاج ها زیان‌آور شمرده می‌شوند.
بهترین صبحانه برای افراد صفراوی مزاج
در طب سنتی صبحانه را مهم‌ترین وعده‌ی غذایی برای ملایم شدن طبع افراد صفراوی مزاج می‌دانند. در اینجا چند پیشنهاد طب سنتی در مورد بایدها و نبایدهای صبحانه افراد صفراوی آورده ایم:
چند صبحانه عالی برای صفراوی مزاج‌ها:
- عدسی با لیمو عمانی
- آش جو با لیموترش فراوان
- سیب زمینی بخار پز
- نان جو با عسل و بادام خام
- نان جو با مرباهایی با طبع سرد مثل مربای هلو، زردآلو، سیب آلبالو
- شیرخشت ترنجبین
- آب پرتقال
مواردی که صفراویها به عنوان صبحانه نباید مصرف کنند:
- چای گرم
- قهوه
- نسکافه
- شیرموز
- آش رشته با پیاز داغ و سیر
- تخم مرغ
اگر دهانتان تلخ است یا معده‌تان میسوزد
بسیاری از کسانی که در زبان عامه می‌گویند «صفرایم بالا رفته»، در واقع سوزش سر دل، ترش کردن یا تلخی دهان دارند. پزشکی امروز این علائم را بیشتر با ریفلاکس (برگشت اسید معده) توضیح می‌دهد. طبق مؤسسهی ملی بیماریهای گوارش آمریکا (NIDDK) این خوراکی‌ها ممکن است ریفلاکس را بدتر کنند، هرچند محرک‌ها از هر نفر به نفر دیگر فرق دارد:
| خوراکی | چرا مهم است |
|---|---|
| شکلات | معمولاً با علائم ریفلاکس مرتبط دانسته میشود |
| قهوه و نوشیدنیهای کافئیندار | معمولاً با علائم ریفلاکس مرتبط دانسته میشود |
| غذاهای پرچرب و سرخ‌کردنی | معمولاً با علائم ریفلاکس مرتبط دانسته میشود |
| غذاهای تند | معمولاً با علائم ریفلاکس مرتبط دانسته میشود |
| نعناع | معمولاً با علائم ریفلاکس مرتبط دانسته میشود |
| مرکبات و گوجهفرنگی | غذاهای ترش؛ در برخی افراد علائم را بدتر می‌کنند |
جالب است که بخشی از این فهرست با پرهیزهای طب سنتی (ادویه‌ی تند، سرخ‌کردنی، شکلات، قهوه) یکی است؛ ولی مرکبات که طب سنتی برای صفراویها مفید می‌داند، برای کسی که ریفلاکس دارد ممکن است علائم را بدتر کند.
کِی به پزشک مراجعه کنم؟
اگر سوزش سر دل یا تلخی دهان بیشتر روزها تکرار میشود، با تغییر غذا بهتر نمی‌شود، یا همراه آن غذا در گلویتان گیر میکند، بی‌دلیل وزن کم کرده‌اید یا استفراغ می‌کنید، به پزشک مراجعه کنید. زرد شدن پوست یا سفیدی چشم هم ربطی به «مزاج» ندارد؛ NHS می‌گوید زردی میتواند نشانه‌ی بیماری جدی باشد و باید فوراً کمک پزشکی بگیرید.
نبض ما– گردآوری
4.4/5 - (33 امتیاز)
پرسش‌های پرتکرار
بهترین صبحانه برای افراد صفراوی مزاج چیست؟
طب سنتی ایرانی برای صفراویها صبحانههای «سرد و تر» پیشنهاد میکند، مثل عدسی با لیمو عمانی، آش جو با لیموترش، سیبزمینی بخارپز، نان جو با عسل و بادام خام، یا آب پرتقال. این توصیهها از طب سنتی آمدهاند و با کارآزمایی علمی سنجیده نشدهاند.
صفراوی مزاج یعنی چه؟
در طب سنتی ایرانی، بدن چهار «خلط» دارد که یکی از آنها صفرا (صفرای زرد) است. کسی که به باور طب سنتی صفرا در بدنش غالب است «صفراوی مزاج» نامیده میشود. این تقسیمبندی، تشخیص پزشکی نیست.
آیا مزاجشناسی علمی است؟
هنوز نه. یک مرور نظاممند در سال ۲۰۲۳ فقط چهار پرسشنامهی تعیین مزاج پیدا کرد که روایی و پایاییشان گزارش شده بود، و هیچکدام از دو پرسشنامهی تعیین مزاج کل بدن به اندازهی کافی معتبر نبود.
آیا قی کردن برای کم کردن صفرا خوب است؟
نه. استفراغ عمدی و مکرر خطرناک است. به گفتهی مدلاینپلاس میتواند مری را پاره کند، مینای دندان را ساییده یا حفرهدار کند و پتاسیم خون را آنقدر پایین بیاورد که ریتم قلب به خطر بیفتد.
اگر دهانم تلخ است یا معدهام میسوزد، چه نخورم؟
طبق مؤسسهی ملی بیماریهای گوارش آمریکا (NIDDK)، شکلات، قهوه و نوشیدنیهای کافئیندار، غذاهای پرچرب، غذاهای تند، الکل، نعناع و غذاهای ترش مثل مرکبات و گوجهفرنگی ممکن است ریفلاکس و سوزش معده را بدتر کنند. اگر علائم ادامه دارد، به پزشک مراجعه کنید.
منابع
- Mosaffa-Jahromi 2016, Iran J Med Sci — چکیدهی ضمیمه (چهار خلط و صفرای زرد در طب سنتی ایرانی)
- Ahmadi et al. 2023, Diagnostics — مرور نظاممند روشهای تشخیص مزاج (روایی و پایایی ناکافی پرسشنامهها)
- Bulimia — MedlinePlus (عوارض استفراغ مکرر: پارگی مری، آسیب مینای دندان، کاهش پتاسیم)
- Eating, Diet, & Nutrition for GER & GERD in Adults — NIDDK (غذاهایی که ریفلاکس را بدتر می‌کنند)
- Jaundice — NHS (زردی پوست یا سفیدی چشم: کمک پزشکی فوری)
- Heartburn and acid reflux — NHS (غذاها و نوشیدنیهای محرک، کِی به پزشک مراجعه کنیم)
این مطلب آموزشی است و جای معاینه را نمی‌گیرد. اگر علائمی دارید، با پزشک خود مشورت کنید.
نظرات خوانندگان (۹)
این نظرها از نسخه‌ی قبلی نبض ما منتقل شده‌اند و امکان ثبت نظر تازه فعلاً بسته است.
مهدی سلام من افکارجنسی زیادی دارم که منجر به استرس و نهایتا خودارضایی درمن به دفعات زیاد در روز میشه آیا دلیلش میتونه از مزاج صفراوی باشه
Ashena سلام، دوست عزیز شما ابتدا مزاج ت رو شناسایی کن، اگر مزاج ت گرم باشه اینکه از لحاظ جنسی مداوم خواستار آون باشی، یک موضوع طبیعی هست مزاج ت رو حتما درست کن و اگر شرایط ش رو داری ازدواج کن، خیلی خیلی آرام می شوی در زندگی دوست عزیز این تجربه شخصی بنده بود موفق باشید
ایمان متاسفانه در خیلی از جاهای این مقاله، اشتباهات فاحش علمی وجود داره. مثلا نوشته پیاز را به عنوان یکی از خوراکی های مفید برای صفراوی ها نوشته. در صورتی که پیاز مزاج گرمی داره و باعث افزایش حرارت بدن میشه و برای صفراوی ها مضره. یا مثلا نوشته شده که عرق کاسنی و عرق شاتره برای صفراوی ها خوبه. عرق کاسنی و شاتره به شرطی برای یه صفراوی مفیده که دچار غلبه صفرا شده باشه یعنی صفرای اضافی در بدنش داشته باشه، اون هم نه اینکه هر مقدار دلش خواست بخوره. اگه کسی که غلبه صفرا داره هرچه دلش خواست عرق شاتره و کاسنی خورد، حرارت غریزی بدنش فروکش میکنه و یه آدم سست و بی حاصل و بی خاصیت میشه و کلا زندگیش نابود میشه. پس به اینجور نوشته ها، سرسری عمل نکنید. حتما پیش متخصص طب سنتی برید. سلامت بدن که کشکی نیست. یا علی
کاربر احسنترر
سانی سلام همسر منم طبعش سرد هست و صفرایی، براش چه غذاهایی درست کنم ممنون میشم راهنمایی کنید
Yousef دوست عزیز نمیشه که طبع سرد و صفراوی باشه چون صفراوی طبع گرم و خشکه. بنظرم برین پیش متخصص طب سنتی که وارد باشه. مئفق باشین
فهیمه من معده ام سرده وکبدم گرم یه مدتی هست که صفرام زیادشده وزخم معده هم گرفتم یائسه هم شدم وپوستم زرد شده لطفا مرا راهنمایی کنید
کاربر موهای لختم وز شده و سطحش یکسان نیست،غلبه سودا و صفرا دارم علت وزی موهام صفرا یا سودا؟؟
محمد غزلاوی هرچه مطالعه کردم نتوانستم مزاجم را شناسای ی کنم
مقاله‌های مرتبط
کسانی که کیسه صفرا ندارند چه چیزهایی را رعایت کنند؟
بدون کیسه صفرا میشود عادی زندگی کرد. چرا چربی سنگین اذیت میکند، اسهال تا کی می‌ماند و کدام علائم یعنی باید زود به پزشک مراجعه کرد؟ همه‌ی ادعاها منبع‌دار.
به‌روزرسانی ۱۳ مهر ۱۴۰۵
خواص کنجد برای کودکان چیست و از چه سنی باید استفاده شود؟
برای حفظ سلامت پوست تا قلب از خواص کنجد برای کودکان تان غافل نشوید، کنجد بسیار قوی است به طوری که بیست درصد از آن را پروتئین در بر می گیرد
به‌روزرسانی ۱۲ شهریور ۱۳۹۸
فواید و مضرات نان چاودار + دستور پخت
نان روگن چه نانی است؟ چطور نان چاودار در لاغری موثر است؟ در این مطلب درباره تفاوت نان چاودار یا روگن با دیگر نان ها و طرز تهیه آن بخوانید.
به‌روزرسانی ۱۸ دی ۱۳۹۹