آریتمی (ریتم نامنظم قلب) یعنی مشکلی در سرعت یا ریتم ضربان قلب: قلب ممکن است خیلی تند، خیلی کند یا نامنظم بزند. علت آن تغییر در سیگنال‌های الکتریکی است که ضربان را کنترل میکنند (مدلاینپلاس). بعضی آریتمی‌ها بی‌خطرند و بعضی جدی؛ تفاوت را پزشک با بررسی نوع و علت مشخص میکند.
هشدار اورژانس: اگر تپش قلب همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه یا غش (یا حالت نزدیک به غش) دارید، به اورژانس بروید. خودتان رانندگی نکنید و از کسی بخواهید شما را برساند.
آریتمی قلبی چه انواعی دارد؟
سامانهی بهداشت بریتانیا (NHS) آریتمی را در سه الگو خلاصه میکند: ضربان تند، ضربان کند و ریتم نامنظمی که مدام تغییر میکند. مؤسسه‌ی ملی قلب، ریه و خون آمریکا (NHLBI) آن‌ها را هم بر اساس سرعت ضربان و هم بر اساس محل شروع دسته‌بندی میکند.
| نوع | چه اتفاقی می‌افتد؟ | از کجا شروع میشود؟ |
|---|---|---|
| برادی‌کاردی (ضربان کند) | ضربان قلب در حال استراحت کمتر از ۶۰ بار در دقیقه است. در افراد جوان یا ورزشکار ممکن است طبیعی باشد. | بسته به نوع |
| تاکی‌کاردی (ضربان تند) | ضربان قلب در حال استراحت بیشتر از ۱۰۰ بار در دقیقه است. | بسته به نوع |
| ضربان زودرس یا اضافه | ضربان زودتر از موعد می‌آید و مثل از قلم افتادن یک ضربان حس میشود. | بسته به نوع |
| فیبریلاسیون دهلیزی | ضربان نامنظم و تند؛ حفره‌های بالا و پایین قلب هماهنگ کار نمی‌کنند. | دهلیزها |
| فلوتر دهلیزی | ضربان حفره‌های بالایی بین ۲۵۰ تا ۳۵۰ بار در دقیقه است. | دهلیزها |
| تاکی‌کاردی فوق‌بطنی حمله‌ای | شروع و پایان ناگهانی دارد؛ معمولاً خطرناک نیست و جوانان را درگیر میکند. | بالای قلب |
| تاکی‌کاردی بطنی | ضربان تند و منظم بطن‌ها که ممکن است به یک آریتمی خطرناک تبدیل شود. | بطن‌ها (حفره‌های پایینی) |
| فیبریلاسیون بطنی | بطن‌ها به‌جای پمپ‌کردن طبیعی خون، می‌لرزند؛ بسیار خطرناک است. | بطن‌ها |
طبق NHLBI فیبریلاسیون دهلیزی شایع‌ترین نوع است و ضربان دهلیزها در آن بیش از ۴۰۰ بار در دقیقه میشود. اگر می‌خواهید فرق نبض و ضربان قلب را بدانید، مقاله‌ی آیا نبض همان ضربان قلب است؟ را ببینید.
علائم آریتمی چیست؟
علائمی که NHS نام می‌برد:
- تپش قلب: حس کوبیدن، تند زدن، لرزش یا از قلم افتادن ضربان که ممکن است چند ثانیه تا چند دقیقه طول بکشد
- تنگی نفس
- سرگیجه، منگی یا حالت نزدیک به غش
- خستگی
- درد یا ناراحتی قفسه سینه
NHLBI موارد دیگری مثل مکث بین ضربان‌ها، اضطراب، گیجی، ضعف و نفس‌نفس‌زدن هنگام خواب را هم می‌نویسد. بعضی افراد هیچ علامتی ندارند و پزشک آریتمی را در چکاپ پیدا میکند (مدلاینپلاس). از طرف دیگر، این علائم همیشه نشانه‌ی آریتمی نیستند (NHS).
آریتمی چرا ایجاد میشود؟
NHLBI علت آریتمی را معمولاً مشکل در سیگنال‌های الکتریکی قلب می‌داند و میگوید گاهی علت مشخص نمی‌شود. NHS بیماری‌های زیر را نام می‌برد: فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر، بیماری دریچه‌ی قلب و سکته‌ی قلبی.
عوامل خطر طبق NHLBI و مدلاینپلاس:
- سن بالا، سابقه‌ی خانوادگی آریتمی و نقص مادرزادی قلب
- دیابت، بیماری تیروئید، بیماری کلیه، بیماری ریه، چاقی و وقفه‌ی تنفسی در خواب
- سیگار، مصرف مواد مخدر محرک و مصرف زیاد الکل
- جراحی اخیر قلب، ریه یا گلو
- بعضی داروها، از جمله چند دارو که بدون نسخه برای سرماخوردگی و آلرژی مصرف می‌شوند
محرک‌هایی که می‌توانند ریتم را به‌هم بزنند (NHLBI): کافئین، کمآبی بدن، کمبود پتاسیم، منیزیم یا کلسیم، قند خون خیلی بالا یا پایین، فعالیت بدنی، استرس شدید، اضطراب، خشم، درد، استفراغ و سرفه.
آریتمی چطور تشخیص داده میشود؟
پزشک اول شرح حال می‌گیرد، نبض و ضربان را معاینه میکند و بیماری‌های همراه مثل مشکل تیروئید را بررسی میکند (مدلاینپلاس). طبق NHLBI آزمایش‌های تشخیصی شامل این‌هاست:
- نوار قلب (ECG): رایجترین آزمایش و ثبت‌کننده‌ی فعالیت الکتریکی قلب.
- آزمایش خون: سطح پتاسیم و الکترولیت‌های دیگر و هورمون تیروئید را می‌سنجد.
- هولتر: دستگاهی که بیرون بدن بسته میشود و ریتم قلب را در فعالیت روزمره ثبت میکند.
- ثبت‌کننده‌ی کاشتنی: زیر پوست گذاشته میشود و برای تپش قلب یا غش‌های نادر کمک میکند.
- مطالعه‌ی الکتروفیزیولوژی، آزمون میز شیب‌دار، آزمایش ژنتیک و تصویربرداری از قلب: در موارد خاص که پزشک لازم بداند.
اگر علامت‌ها می‌آیند و می‌روند، پزشک میتواند دستگاه ثبت‌کننده را برای مدت بیشتری تجویز کند. اگر علامتتان درد قفسه سینه است، مقاله‌ی آنژین قلبی چیست؟ را هم ببینید.
درمان آریتمی چیست؟
درمان به نوع و علت بستگی دارد. NHS می‌نویسد بسیاری از افراد اصلاً درمان لازم ندارند یا فقط چکاپ منظم می‌خواهند. گزینه‌ها در حد کلی:
- تغییر سبک زندگی و پرهیز از محرکها: NHLBI در بخش علل و عوامل خطر، سیگار، الکل و کافئین را از محرک‌های آریتمی می‌نویسد.
- درمان بیماری زمینه‌ای: مثل اختلال الکترولیت، مشکل تیروئید یا وقفه‌ی تنفسی خواب.
- دارو: برای کند کردن ضربان تند، تند کردن ضربان کند یا منظم کردن ریتم. دوز دارو باید زیر نظر پزشک تنظیم شود.
- کاردیوورژن: شوک الکتریکی کنترل‌شده برای برگرداندن ریتم طبیعی.
- آبلیشن: با کاتتر، بخش معیوبِ مسیر الکتریکی قلب از کار می‌افتد.
- باتری قلب (پیس‌میکر) و ICD: پیس‌میکر ضربان را در محدوده‌ی طبیعی نگه می‌دارد و ICD برای افراد پرخطر از آریتمی تهدیدکنندهی حیات است (NHLBI).
درمان قطعی یکسانی برای همه وجود ندارد؛ پزشک بر اساس نوع آریتمی تصمیم می‌گیرد. درباره‌ی یکی از بیماری‌های ساختاری قلب، مقاله‌ی بزرگ شدن بطن چپ قلب را ببینید.
کِی به پزشک مراجعه کنم؟
NHS میگوید اگر فکر می‌کنید مشکل ریتم قلب دارید، یا تپش قلب مدام برمی‌گردد یا بدتر میشود، به پزشک مراجعه کنید.
فوری به اورژانس بروید اگر:
- همین حالا تپش قلب دارید و با درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه یا غش (یا حالت نزدیک به غش) همراه است (NHS).
- دچار درد قفسه سینه یا نفس‌تنگی دارید یا فکر می‌کنید سکته‌ی قلبی دارید (مدلاینپلاس).
غیرفوری، ولی در اولین فرصت پزشک ببینید اگر:
- تپش قلب تکرار میشود یا دارد بدتر میشود.
- تپش قلب همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه یا غش داشته‌اید و الان قطع شده؛ NHS در این حالت وقت فوری پزشک را توصیه میکند.
مدلاینپلاس هشدار می‌دهد آریتمی درماننشده میتواند به قلب، مغز و اعضای دیگر آسیب بزند و تهدیدکنندهی حیات باشد. پس تپش قلب مکرر را نادیده نگیرید. این مقاله جای معاینه‌ی پزشک را نمی‌گیرد.
پرسش‌های پرتکرار
آریتمی قلبی چیست؟
آریتمی مشکلی در سرعت یا ریتم ضربان قلب است. قلب ممکن است خیلی تند، خیلی کند یا نامنظم بزند (<span dir="ltr">NHLBI</span>). علت آن تغییر در سیگنال‌های الکتریکی است که ضربان را کنترل میکنند (مدلاینپلاس).
آریتمی همیشه خطرناک است؟
نه. سامانهی بهداشت بریتانیا (<span dir="ltr">NHS</span>) میگوید آریتمی ممکن است جدی نباشد، و بسیاری از افراد فقط به چکاپ منظم نیاز دارند. ولی آریتمی درماننشده میتواند به قلب، مغز و اعضای دیگر آسیب بزند و تهدیدکنندهی حیات باشد (مدلاینپلاس).
آریتمی چه حسی دارد؟
بیشتر به شکل تپش قلب حس میشود: ضربان کوبنده، تند، لرزان یا حس از قلم افتادن یک ضربان. ممکن است با تنگی نفس، سرگیجه، خستگی یا درد قفسه سینه همراه باشد (<span dir="ltr">NHS</span>). بعضی افراد هم هیچ علامتی ندارند (<span dir="ltr">NHLBI</span>).
آریتمی چطور تشخیص داده میشود؟
رایجترین آزمایش نوار قلب (<span dir="ltr">ECG</span>) است که فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند. اگر آریتمی همیشه وجود نداشته باشد، پزشک ممکن است دستگاه ثبت ریتم قلب (مثل هولتر) یا آزمایش خون و تصویربرداری از قلب بخواهد (<span dir="ltr">NHLBI</span>).
آریتمی درمان میشود؟
درمان به نوع و علت آریتمی بستگی دارد. طبق <span dir="ltr">NHS</span> بعضی افراد اصلاً درمان لازم ندارند. گزینه‌ها شامل دارو، کاردیوورژن، آبلیشن، باتری قلب (پیس‌میکر) و درمان بیماری زمینه‌ای است. انتخاب را پزشک انجام می‌دهد.
چه چیزهایی آریتمی را تحریک میکنند؟
طبق <span dir="ltr">NHLBI</span> محرکها شامل کافئین، کمآبی بدن، کمبود الکترولیتهایی مثل پتاسیم و منیزیم، استرس و اضطراب شدید، فعالیت بدنی و قند خون بسیار بالا یا پاییناند. سیگار و الکل هم در فهرست عوامل خطر هستند.
منابع
- Heart rhythm problems (arrhythmia) — NHS (تعریف، علائم، علتها، درمان و چه زمان اورژانس)
- Arrhythmia (Irregular Heartbeat) — MedlinePlus (تعریف، انواع، علتها، تشخیص و درمان)
- Arrhythmias — NHLBI (تعریف و مرور کلی)
- Arrhythmias: types — NHLBI (انواع و ضربان هر نوع)
- Arrhythmias: symptoms — NHLBI (علائم و چه زمان اورژانس)
- Arrhythmias: causes and risk factors — NHLBI (علتها، عوامل خطر و محرکها)
- Arrhythmias: diagnosis — NHLBI (آزمایش‌های تشخیصی)
- Arrhythmias: treatment — NHLBI (گزینههای درمان)
اگر این موضوع برای شما شخصی است و به نظر پزشک نیاز دارید:
دکتر محمدحسین نجفی · فلوشیپ اقدامات مداخله‌ای قلب و عروق (اینترونشنال کاردیولوژی) بزرگسالان
دیدن سایت دکتر محمدحسین نجفیمقالههای مرتبط
اوزمپیک چیست؟ آمپول سماگلوتاید برای لاغری، عوارض و نکات مهم
اوزمپیک چیست؟ آمپول سماگلوتاید در برچسب رسمی برای دیابت نوع ۲ است نه لاغری. عوارض، منع مصرف، برگشت وزن بعد از قطع و خطر نمونه‌ی تقلبی را بخوانید.
به‌روزرسانی ۲۳ مهر ۱۴۰۵
کسانی که کیسه صفرا ندارند چه چیزهایی را رعایت کنند؟
بدون کیسه صفرا میشود عادی زندگی کرد. چرا چربی سنگین اذیت میکند، اسهال تا کی می‌ماند و کدام علائم یعنی باید زود به پزشک مراجعه کرد؟ همه‌ی ادعاها منبع‌دار.
به‌روزرسانی ۱۳ مهر ۱۴۰۵
پی آر پی زانو چیست؟ اثر و عوارض آن در آرتروز زانو به زبان ساده
پی آر پی زانو چیست و برای آرتروز زانو چقدر اثر دارد؟ عوارض، تفاوت با ژل، کورتون و پروتوکین و موضع رهنمودهای NICE و AAOS را صادقانه و ساده بخوانید.
به‌روزرسانی ۱۲ مهر ۱۴۰۵