اورولوژیست کیست و چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟

اورولوژیست پزشک و جراح دستگاه ادراری در زنان و مردان است. دستگاه ادراری یعنی کلیه‌ها، مثانه و لوله‌هایی که ادرار را جابه‌جا می‌کنند. بیماری‌های دستگاه تناسلی هم در حوزه‌ی کار اوست.

پس اگر در ادرار کردن مشکلی دارید، مثلاً سوزش، خون در ادرار یا نشت ادرار، یا مرد هستید و با بیضه، پروستات یا نعوظ مشکل دارید، اورولوژیست همان پزشکی است که دنبالش می‌گردید.

اورولوژی و اورولوژیست یعنی چه؟

اورولوژی (که «ارولوژی» هم نوشته می‌شود) شاخه‌ای از پزشکی است که به دستگاه ادراری و دستگاه تناسلی می‌پردازد. به پزشک این رشته اورولوژیست یا متخصص اورولوژی می‌گویند.

طبق کلیولند کلینیک، کار اورولوژیست تشخیص و درمان بیماری‌های این بخش‌هاست:

• کلیه‌ها: مواد زائد را از خون جدا می‌کنند و ادرار می‌سازند.
• حالب‌ها: دو لوله‌ای که ادرار را از کلیه به مثانه می‌برند.
• مثانه: کیسه‌ای که ادرار در آن جمع می‌شود.
• پیشابراه: لوله‌ای که ادرار از آن بیرون می‌آید.

همان منبع می‌گوید اورولوژیست بیماری‌های دستگاه تناسلی و غدد فوق کلیوی (دو غده‌ی کوچک بالای کلیه‌ها) را هم درمان می‌کند و بیمارانش هم بزرگسال‌اند هم کودک. دستگاه ادراری و تناسلی آن‌قدر به هم نزدیک‌اند که پزشکان برای هر دو با هم یک اسم دارند: «ادراری-تناسلی».

NHS هم کار اورولوژیست‌ها را این‌طور خلاصه می‌کند: درمان مشکلات دستگاه ادراری زنان و دستگاه ادراری-تناسلی مردان.

یک نکته‌ی مهم: طبق کلیولند کلینیک همه‌ی اورولوژیست‌ها آموزش جراحی می‌بینند، ولی بعضی از آن‌ها بدون جراحی کار می‌کنند. یعنی رفتن پیش اورولوژیست به این معنی نیست که حتماً عمل لازم دارید.

اورولوژیست چه بیماری‌هایی را درمان می‌کند؟

کلیولند کلینیک فهرست بلندی از بیماری‌هایی می‌دهد که اورولوژیست درمان می‌کند؛ بعضی در همه پیش می‌آیند و بعضی فقط در زنان یا فقط در مردان. در جدول زیر آن‌ها را دسته‌بندی کرده‌ایم:

مشکل	نمونه
عفونت و التهاب	عفونت ادراری مکرر (علائم عفونت ادراری)، سیستیت بینابینی (سندرم مثانه‌ی دردناک)
کنترل ادرار	بی‌اختیاری ادرار، یعنی نتوانید جلوی نشت ادرار را بگیرید
تغییر در ادرار	خون در ادرار (هماچوری)
پروستات (مردان)	بزرگی خوش‌خیم پروستات
سنگ	سنگ کلیه، سنگ مثانه
سرطان	سرطان مثانه، سرطان کلیه، سرطان پروستات؛ و طبق NHS سرطان بیضه و آلت
مسائل جنسی و باروری	اختلال نعوظ، ناباروری
مشکلات لگن (زنان)	افتادگی اندام‌های لگن (پرولاپس)
کودکان	ناهنجاری‌های مادرزادی دستگاه ادراری

NHS می‌نویسد اورولوژیست‌ها برای درمان از فناوری‌هایی مثل لیزر، جراحی رباتیک، جراحی بسته (سوراخ کلید) و شکستن سنگ با امواج ضربه‌ای کمک می‌گیرند. اگر می‌خواهید درباره‌ی این روش آخر بیشتر بدانید، مقاله‌ی عمل سنگ‌شکنی کلیه را بخوانید.

تفاوت اورولوژیست با نفرولوژیست و متخصص زنان

خیلی‌ها نمی‌دانند برای مشکل کلیه یا مثانه پیش کدام متخصص بروند. خلاصه‌ی کلیولند کلینیک این است:

متخصص	روی چه چیزی کار می‌کند	جراح است؟
اورولوژیست	کل دستگاه ادراری (کلیه، حالب، مثانه، پیشابراه) در زن و مرد، به‌علاوه‌ی دستگاه تناسلی مردان	بله، همه آموزش جراحی می‌بینند
نفرولوژیست (متخصص کلیه)	فقط کلیه؛ به‌علاوه‌ی بیماری‌هایی مثل فشار خون بالا و دیابت نوع ۲ که به کلیه آسیب می‌زنند یا از مشکل کلیه می‌آیند	نه؛ رشته‌اش زیرشاخه‌ی داخلی است
متخصص زنان	دستگاه تناسلی زنان و سلامت پستان؛ بعضی مشکلات ادراری را هم ممکن است درمان کند	—
اوروژنیکولوژیست	اختلال‌های کف لگن، مثل مشکلات کنترل مثانه و افتادگی اندام‌های لگن در زنان	—

اوروژنیکولوژیست پزشکی است که کارش هم با اورولوژی هم با زنان هم‌پوشانی دارد و روی کف لگن کار می‌کند؛ کف لگن یعنی ماهیچه‌هایی که مثانه، رحم و روده را سر جایشان نگه می‌دارند. کلیولند کلینیک می‌گوید بسته به مشکل شما، این متخصص‌ها ممکن است با هم روی درمان‌تان کار کنند.

چه زمانی باید پیش اورولوژیست بروم؟

کلیولند کلینیک می‌گوید اگر یکی از این‌ها را دارید، وقت اورولوژی بگیرید یا از پزشک‌تان ارجاع بخواهید:

• تغییر در ادرار کردن: سخت شروع شدن ادرار، جریان ضعیف، درد، ادرار کدر، خون در ادرار، ادرار کردن بیشتر از معمول یا فوریت ادراری که نمی‌توانید کنترلش کنید.
• مشکل در نعوظ: نعوظ به اندازه‌ی کافی سفت نمی‌شود یا نمی‌ماند.
• ناباروری.
• حس افتادن چیزی در واژن یا احساس سنگینی در آن ناحیه.
• درد لگن.

اگر نشانه‌ها شدید یا ناگهانی‌اند، منتظر نوبت عادی نمانید؛ بخش «کِی به پزشک مراجعه کنم؟» در پایین همین مقاله را ببینید.

در ویزیت اورولوژی چه اتفاقی می‌افتد؟

خیلی‌ها از ویزیت اورولوژی خجالت می‌کشند. کلیولند کلینیک هم می‌پذیرد که حرف زدن درباره‌ی ادرار و ناحیه‌ی تناسلی ممکن است معذب‌کننده باشد، ولی می‌گوید این مشکلات شایع‌اند و اورولوژیست تلاش می‌کند شما راحت باشید. صادقانه جواب دادن به سؤال‌ها به درمان درست کمک می‌کند.

طبق همین منبع، ویزیت معمولاً این‌طور پیش می‌رود:

1. گفت‌وگو: پزشک می‌پرسد چرا آمده‌اید، چه سابقه‌ی بیماری‌ای دارید و چه داروها و مکمل‌هایی مصرف می‌کنید. خوب است فهرست سؤال‌ها و علائم‌تان را از قبل بنویسید.
2. معاینه: معاینه‌ی بدنی؛ در مردان ممکن است معاینه‌ی انگشتی از راه مقعد هم انجام شود و در زنان معاینه‌ی لگن.
3. آزمایش‌ها: بسته به مشکل شما، پزشک ممکن است این‌ها را بخواهد:
   • آزمایش ادرار
   • آزمایش خون
   • آزمایش مایع منی
   • تصویربرداری مثل سونوگرافی یا سی‌تی‌اسکن

همه‌ی این آزمایش‌ها برای همه لازم نیست؛ پزشک بر اساس علائم شما انتخاب می‌کند.

زیرتخصص‌های اورولوژی

بعضی اورولوژیست‌ها روی یک بخش خاص تمرکز می‌کنند. کلیولند کلینیک و NHS این زیرتخصص‌ها را نام می‌برند:

• اورولوژی کودکان: مشکلات ادراری نوزادان و کودکان.
• اورولوژی سرطان (یوروانکولوژی): سرطان پروستات، مثانه، کلیه، بیضه و آلت.
• اندویورولوژی: طبق NHS، درمان بیماری‌های پروستات، مثانه و کلیه، از جمله سنگ کلیه، با روش‌های بسته و لیزر.
• آندرولوژی: باروری و سلامت جنسی مردان.
• اورولوژی زنان و جراحی ترمیمی: ترمیم مثانه و پیشابراه، از جمله درمان تنگی پیشابراه.
• پیوند کلیه.
• جراحی کم‌تهاجمی: جراحی رباتیک، لاپاراسکوپی و آندوسکوپی.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

بعضی نشانه‌ها نباید تا نوبت عادی مطب صبر کنند.

همین حالا به اورژانس بروید اگر:

• درد ناگهانی و شدید در یک بیضه دارید، یا درد بیضه همراه با تهوع، استفراغ یا دل‌درد است، یا بیش از یک ساعت طول کشیده است (NHS).
• علائم عفونت ادراری یا کلیه دارید و گیج یا خواب‌آلود شده‌اید یا در حرف زدن مشکل دارید. در این حالت خودتان رانندگی نکنید (NHS).

فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید اگر:

• نمی‌توانید ادرار کنید یا درد شدید شکم دارید. NIDDK (مؤسسه‌ی ملی دیابت، گوارش و کلیه‌ی آمریکا) می‌گوید احتباس حاد ادرار (بند آمدن ناگهانی ادرار) می‌تواند تهدیدکننده‌ی زندگی باشد.

فوراً وقت پزشک بگیرید اگر (طبق NHS):

• خون در ادرار دارید یا فکر می‌کنید دارید؛ خون در ادرار حتماً باید بررسی شود، چون می‌تواند نشانه‌ی سرطان باشد. ممکن است صورتی روشن، قرمز یا قهوه‌ای تیره دیده شود.
• تب بالا یا لرز دارید، همراه با درد زیر شکم یا درد پشت درست زیر دنده‌ها، یا تمام روز ادرار نکرده‌اید (نشانه‌های احتمالی عفونت کلیه).
• فکر می‌کنید سنگ کلیه دارید و درد شدید یا تب دارید.
• در بیضه توده، تورم یا تغییر شکل پیدا کرده‌اید.

این مقاله جای ویزیت نیست. اگر هر کدام از این نشانه‌ها را دارید یا نگران هستید، با پزشک خود مشورت کنید.