تریگلیسیرید بالا یعنی مقدار نوعی چربی در خون شما از حد طبیعی بیشتر است؛ در بزرگسالان از ۱۵۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر به بالا. عدد ۲۰۰ تا ۴۹۹ در دستهی «بالا» و بالای ۵۰۰ «خیلی بالا» حساب میشود. این مشکل معمولاً هیچ علامتی ندارد و فقط با آزمایش خون پیدا میشود.
خبر خوب این است که بخش بزرگی از آن با تغییر عادت‌ها قابل کنترل است: کمکردن قند و کربوهیدرات تصفیهشده، محدودکردن الکل، کاهش وزن اضافه و تحرک. اگر عدد بالاتر باشد، پزشک ممکن است دارو هم بنویسد. در این مقاله از منابع معتبر (NHLBI، مدلاین‌پلاس، کلینیک کلیولند و انجمن قلب آمریکا) می‌خوانید عدد شما یعنی چه، چه بخورید و چه نخورید، و داروها چه هستند.
⚠️ این مقاله جای نسخه و تفسیر پزشک را نمی‌گیرد. هیچ دوزی در آن توصیه نشده است.
تریگلیسیرید چیست و فرقش با کلسترول؟
مدلاین‌پلاس تریگلیسیرید را «نوعی چربی و رایج‌ترین چربی بدن» معرفی میکند. وقتی بیش از نیازتان کالری می‌خورید، بدن آن کالری اضافه را به تریگلیسیرید تبدیل و در سلول‌های چربی ذخیره میکند. بین وعده‌ها، بدن از همین ذخیره انرژی میگیرد.
کلسترول چیز دیگری است. NHLBI مینویسد کلسترول ماده‌ای مومی و چربی‌مانند است که در همه‌ی سلول‌های بدن وجود دارد. کلینیک کلیولند هم صریح میگوید تریگلیسیرید بالا همان کلسترول بالا نیست؛ هر دو «لیپید» (چربی خون) هستند ولی دو وضعیت جدا. به همین دلیل در آزمایش چربی خون، هر کدام ردیف خودش را دارد و ممکن است یکی بالا و دیگری طبیعی باشد.
NHLBI مینویسد تریگلیسیرید بالا شایع است و تا یک نفر از هر چهار بزرگسال را درگیر میکند. علت‌های رایج: دیابت، چاقی، بیماری کلیه، کبد و تیروئید، کم‌تحرکی، غذای پرچرب و پرقند و نوشیدن زیاد الکل.
عدد نرمال تریگلیسیرید چند است و از چه عددی خطرناک است؟
آزمایش را باید ناشتا بدهید؛ کلینیک کلیولند میگوید ممکن است پزشک ۱۰ تا ۱۲ ساعت ناشتایی بخواهد. دسته‌بندی بزرگسالان در NHLBI و مدلاین‌پلاس یکی است:
| دسته | تریگلیسیرید (mg/dL) |
|---|---|
| طبیعی | کمتر از ۱۵۰ |
| مرزی | ۱۵۰ تا ۱۹۹ |
| بالا | ۲۰۰ تا ۴۹۹ |
| خیلی بالا | ۵۰۰ و بیشتر |
منبع: NHLBI و مدلاین‌پلاس (Triglycerides Test). مرز «خیلی بالا» در مدلاین‌پلاس «۵۰۰ و بیشتر» و در NHLBI «بالای ۵۰۰» نوشته شده است.
کلینیک کلیولند اضافه میکند عدد زیر ۱۰۰ ایده‌آل است و در کودکان و نوجوانان ۱۰ تا ۱۹ ساله، مقدار طبیعی ناشتا زیر ۹۰ است. برای بزرگسال سالم، NHLBI آزمایش چربی خون را هر ۵ سال یک بار توصیه میکند؛ اگر عامل خطر دارید، پزشک فاصله را کوتاه‌تر میکند.
تریگلیسیرید بالای ۲۰۰ یعنی چه و چه عوارضی دارد؟
عدد ۲۰۰ تا ۴۹۹ طبق جدول بالا در دستهی «بالا» است. NHLBI مینویسد تریگلیسیرید بالا اگر درمان نشود، میتواند خطر عوارض جدی مثل بیماری عروق کرونر قلب و سکته را زیاد کند. یعنی این عدد را نباید نادیده گرفت، حتی اگر حال شما خوب باشد.
وقتی عدد به خیلی بالا برسد، موضوع جدی‌تر میشود:
- بالای ۵۰۰: خطر پانکراتیت حاد، یعنی التهاب ناگهانی پانکراس (لوزالمعده) بیشتر میشود.
- خیلی بالا به‌طور کلی: NHLBI از تغییر رگ‌های چشم و آسیب پوستی هم نام می‌برد؛ کلینیک کلیولند از برجستگی‌های چربی زیر پوست (زانتوما، اغلب دور پلک) در موارد شدید.
- بالای ۱۵۰۰: ممکن است سندرم شیلومیکرونمی رخ دهد؛ NHLBI علائمی مثل فراموشی کوتاه‌مدت، بزرگی کبد و طحال و دل‌درد را نام می‌برد.
اگر دل‌درد شدید ناگهانی، علائم حمله‌ی قلبی یا سکته دارید، منتظر آزمایش نمانید و با اورژانس تماس بگیرید. علائم حمله‌ی قلبی را اینجا ببینید: شایع‌ترین علائم حمله قلبی.
علائم چربی خون بالا در زنان چیست؟
پاسخ صادقانه این است: منابع معتبری که بررسی شد علامت اختصاصی زنان برای تریگلیسیرید بالا ذکر نمی‌کنند. NHLBI میگوید تریگلیسیرید بالا معمولاً علامتی ندارد و کلینیک کلیولند هم مینویسد بیشتر افراد بیعلامتاند. پس اگر جایی خواندید «فلان نشانه یعنی چربی خون بالا»، آن را با آزمایش بسنجید نه با حدس.
چیزی که منبع کلینیک کلیولند درباره‌ی زنان میگوید، عوامل خطر اضافه است:
- یائسگی
- بارداری، به‌ویژه سه‌ماهه‌ی سوم
- مصرف استروژن خوراکی (این منبع استروژن خوراکی را جزو داروهایی می‌آورد که می‌توانند تریگلیسیرید را بالا ببرند)
پس زنی که یائسه شده یا قرص استروژن می‌خورد، بهتر است آزمایش چربی خون را جدی بگیرد. اما قطع هر دارویی را باید با پزشک هماهنگ کرد؛ کلینیک کلیولند تأکید میکند هرگز دارو را بدون صحبت با پزشک قطع نکنید.
برای کاهش تریگلیسیرید چه بخوریم و چه نخوریم؟
اول یک نکته: «قاتل تریگلیسیرید» یک ماده‌ی خوراکی خاص نیست. در منابع این مقاله هیچ غذا، دمنوش یا عرقیاتی معجزهگر معرفی نشده است و هیچ‌کدام کاهش «فوری» وعده نمیدهد. چیزی که شواهد پشتش هست، یک بسته‌ی عادت است. NHLBI میگوید تغییرات سبک زندگی مناسب قلب می‌توانند تریگلیسیرید را پایین بیاورند.
| بیشتر | کمتر یا پرهیز |
|---|---|
| ماهی‌هایی که امگا۳ دارند (کلینیک کلیولند: «بیشتر غذاهای دریایی بخورید، به‌ویژه ماهیهای دارای امگا۳») | قند و شیرینی (مدلاین‌پلاس: قند و غذاهای تصفیهشده را محدود کنید) |
| غذاهای مناسب قلب و کالری متناسب با وزن سالم | کربوهیدرات تصفیهشده مثل نان سفید (کلینیک کلیولند) |
| تحرک منظم | الکل: سقف پیشنهادی کلینیک کلیولند یک واحد در روز برای زنان و دو واحد برای مردان؛ در تریگلیسیرید خیلی بالا ممکن است پزشک قطع کامل بخواهد (NHLBI) |
| خواب کافی، کنترل استرس، ترک سیگار (NHLBI) | غذای پرچرب و پرقند به‌طور مداوم (NHLBI) |
کلینیک کلیولند همچنین توصیه میکند برای کمکردن وزن اضافه، کالری دریافتی را کم کنید. مدلاین‌پلاس هم کنترل وزن و فعالیت بدنی منظم را جزو راه‌های اصلی می‌آورد.
انجمن قلب آمریکا (AHA) در بیانیه‌ی علمی ۲۰۱۹ درباره‌ی امگا۳ مینویسد داروهای امگا۳ نسخهای تریگلیسیرید را کم می‌کنند؛ به گفته‌ی NHLBI مکملهای امگا۳ معمولی برای این کار تأیید نشده‌اند (جدول داروها را پایین‌تر ببینید).
درباره‌ی ورزش مناسب هنگام بیماری قلبی: ورزش برای بیماران قلبی.
داروی تریگلیسیرید بالای ۲۰۰
اول بدانید: بر اساس مدلاین‌پلاس، «برخی افراد علاوه بر تغییر شیوهی زندگی به دارو هم نیاز دارند.» کلینیک کلیولند هم مینویسد دارودرمانی به‌ویژه برای تریگلیسیرید خیلی بالا مهم است. اینکه شما دارو لازم دارید یا نه، به عدد، سابقه‌ی قلبی، دیابت و بقیه‌ی آزمایش‌هایتان بستگی دارد.
| گروه دارو | بر اساس منابع چه میکند |
|---|---|
| فیبراتها (فنوفیبرات، جمفیبروزیل) | NHLBI: تعداد تریگلیسیرید خون را کم می‌کنند و ممکن است کلسترول را هم پایین بیاورند. مدلاین‌پلاس: فنوفیبرات از گروه فیبرات‌هاست؛ جمفیبروزیل تولید تریگلیسیرید در کبد را کم میکند. همراه استاتین ممکن است خطر عوارض بیشتر شود. |
| امگا۳ نسخهای | طبق NHLBI برای تریگلیسیرید ۱۵۰ و بالاتر به‌کار می‌رود؛ مکملهای امگا۳ معمولی برای این کار تأیید FDA ندارند. انجمن قلب آمریکا: فرآورده‌های نسخهای EPA+DHA دست‌کم ۳۰٪ تریگلیسیرید را در موارد خیلی بالا کم می‌کنند، همراه با افزایش احتمالی LDL. |
| استاتینها | NHLBI: رایج‌ترین دارو برای کلسترول بالا هستند ولی می‌توانند تریگلیسیرید را هم پایین بیاورند. |
| رزوواستاتین (نمونه‌ای از استاتینها) | بر اساس برچسب رسمی FDA در DailyMed، رزوواستاتین علاوه بر کلسترول بالا، برای تریگلیسیرید بالا هم (همراه رژیم غذایی) تأیید شده است. |
| نیاسین | مدلاین‌پلاس: تولید چربی در کبد را کم میکند و LDL و تریگلیسیرید را پایین می‌آورد؛ باعث گرگرفتگی صورت و گردن میشود و دوز بالای آن عوارض جدی دارد. |
این جدول نسخه نیست. انتخاب دارو، مقدار و ترکیب آن‌ها با پزشک است. NHLBI هم مینویسد در تریگلیسیرید خیلی بالا ممکن است بیش از یک دارو لازم شود، و کلینیک کلیولند تأکید میکند هرگز بدون مشورت پزشک دارو را قطع نکنید.
استاتین‌های رایج در ایران
اگر پزشک استاتین نوشته، مقاله‌ی داروی شما را جدا بخوانید: قرص روپیکسون (ماده‌ی مؤثر آن رزوواستاتین است؛ منبع: دارویاب) یا قرص لیپوفیکس (آتورواستاتین؛ منبع: دارویاب). در این صفحه‌ها درباره‌ی کاربرد، عوارض و هشدارهای هر دارو توضیح داده‌ایم؛ مقدار مصرف را پزشک تعیین میکند.
کِی به پزشک مراجعه کنم؟
- اگر هرگز آزمایش چربی خون نداده‌اید. کلینیک کلیولند چکاپ سالانه را توصیه میکند.
- اگر عدد تریگلیسیرید شما ۱۵۰ یا بیشتر است، حتی بی‌علامت. پزشک علت را بررسی میکند (دیابت، تیروئید، کلیه، کبد، دارو).
- اگر دارویی می‌خورید که ممکن است تریگلیسیرید را بالا ببرد، مثل کورتون یا استروژن خوراکی. بدون مشورت قطعش نکنید.
- اگر در خانواده سابقه‌ی بیماری قلبی یا دیابت دارید، یا یائسه شده‌اید.
- فوری، با اورژانس تماس بگیرید اگر علائم پانکراتیت حاد، حمله‌ی قلبی یا سکته دارید (کلینیک کلیولند).
جمع‌بندی و قدم بعدی
تریگلیسیرید بالا معمولاً بی‌سروصدا است، ولی با یک آزمایش ساده دیده میشود. اگر عددتان ۲۰۰ یا بالاتر است، پایهی کار قند و کربوهیدرات تصفیهشده کمتر، الکل کمتر، وزن سالم‌تر، تحرک و ماهی بیشتر است؛ و اگر لازم شد، پزشک از میان فیبرات، امگا۳ نسخهای، استاتین یا نیاسین انتخاب میکند.
برای تفسیر عدد آزمایش خودتان و تصمیم درباره‌ی دارو، با پزشک خود مشورت کنید.
پرسش‌های پرتکرار
تریگلیسیرید بالا از چه عددی شروع میشود؟
طبق مرکز ملی قلب، ریه و خون آمریکا (<span dir="ltr">NHLBI</span>) در بزرگسالان کمتر از ۱۵۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر طبیعی است، ۱۵۰ تا ۱۹۹ مرزی، ۲۰۰ تا ۴۹۹ بالا و بالای ۵۰۰ خیلی بالا.
تریگلیسیرید بالای ۲۰۰ خطرناک است؟
عدد ۲۰۰ تا ۴۹۹ در دستهی «بالا» است. <span dir="ltr">NHLBI</span> میگوید تریگلیسیرید بالای درماننشده میتواند خطر بیماری عروق قلب و سکته را بیشتر کند؛ خطر التهاب ناگهانی پانکراس (پانکراتیت حاد) برای اعداد بالای ۵۰۰ ذکر شده است. تفسیر عدد شما با پزشک است.
تریگلیسیرید بالا علامت دارد؟
معمولاً نه. <span dir="ltr">NHLBI</span> مینویسد تریگلیسیرید بالا معمولاً علامتی ندارد و کلینیک کلیولند هم میگوید بیشتر افراد بیعلامتاند. راه تشخیص آزمایش خون ناشتاست.
آیا با غذا میشود تریگلیسیرید را پایین آورد؟
بله، تغییر شیوهی زندگی پایهی درمان است: کمکردن قند و کربوهیدرات تصفیهشده، محدودکردن الکل، رسیدن به وزن سالم، تحرک منظم و خوردن ماهیهای سرشار از امگا۳. اما هیچ منبعی غذای «معجزهگر» یا کاهش فوری وعده نمیدهد.
داروی تریگلیسیرید بالا کدام است؟
منابع معتبر از چند گروه نام میبرند: فیبراتها (مثل فنوفیبرات و جمفیبروزیل)، امگا۳ نسخهای، استاتینها و نیاسین. انتخاب دارو و مقدارش فقط با پزشک است و دارو را نباید خودسرانه شروع یا قطع کرد.
آیا مکمل روغن ماهی معمولی جای داروی امگا۳ را میگیرد؟
<span dir="ltr">NHLBI</span> مینویسد مکملهای امگا۳ معمولی برای درمان تریگلیسیرید بالا تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا را ندارند. امگا۳ نسخهای دارویی جداست که پزشک تجویز میکند.
منابع
- High Blood Triglycerides — NHLBI (National Heart, Lung, and Blood Institute)
- Hypertriglyceridemia — Cleveland Clinic
- Triglycerides — MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine
- Triglycerides Test — MedlinePlus
- Cholesterol Medicines — MedlinePlus
- Fenofibrate — MedlinePlus
- Gemfibrozil — MedlinePlus
- Niacin — MedlinePlus
- Rosuvastatin (Crestor) — FDA drug label, DailyMed (U.S. National Library of Medicine)
- Ropixon 20 MG Tab — دارویاب (ماده‌ی مؤثر: رزوواستاتین)
- LIPOFIX 20MG Tab — دارویاب (ماده‌ی مؤثر: آتورواستاتین)
- Skulas-Ray AC et al. Omega-3 Fatty Acids for the Management of Hypertriglyceridemia — AHA Science Advisory, Circulation 2019 (PubMed)
این مطلب آموزشی است و جای معاینه را نمی‌گیرد. اگر علائمی دارید، با پزشک خود مشورت کنید.
مقاله‌های مرتبط
داروهای فشار خون: انواع، اسم قرص‌ها، عوارض و بهترین زمان مصرف
داروهای فشار خون چند دسته‌اند؟ اسم قرص‌های رایج فشار، عوارض هر گروه، بهترین زمان مصرف، قطع دارو و بارداری را از منابع معتبر NHS و NICE بخوانید.
به‌روزرسانی ۹ مهر ۱۴۰۵
زمان خوردن قرص آسپرین برای غلظت خون + تفاوت آسپرین ۸۰ و آسپرین مسکن
آسپرین دوزِ کم برای جلوگیری از لخته است و آسپرین مسکن دوزِ چند برابری دارد. زمان و نحوه‌ی مصرف، «آسپرین بچه»، بارداری و مصرف همزمان با اسویکس.
به‌روزرسانی ۱۹ شهریور ۱۴۰۵
بهترین زمان مصرف قرص لوزارتان ۲۵ چه ساعتی است؟ (+ لوزارتان اچ)
سرویس سلامت ملی بریتانیا میگوید لوزارتان را هر ساعتی از روز می‌توانید بخورید، فقط هر روز همان ساعت. عدد ۲۵ اندازه‌ی قرص است نه دوز شما؛ لوزارتان اچ، عوارض و هشدار بارداری.
به‌روزرسانی ۱۹ شهریور ۱۴۰۵