فیبروز ریه چیست؟ علائم، درمان و تفاوت فیبروز ریه با سرطان ریه

پاسخ کوتاه: فیبروز ریه سرطان نیست. فیبروز یعنی بافت ریه زخمی و سفت می‌شود؛ سرطان ریه یعنی سلول‌های ریه کنترل‌نشده رشد می‌کنند. دو بیماری متفاوت‌اند، ولی نکته‌ی مهم این است که نوع ایدیوپاتیک فیبروز (IPF) می‌تواند خطر سرطان ریه را بالا ببرد. در این مقاله ساده توضیح می‌دهیم فیبروز ریه چیست، چه فرقی با سرطان ریه دارد و کِی باید سراغ پزشک بروید.

فیبروز ریه چیست؟

طبق MedlinePlus، فیبروز ریه حالتی است که بافت عمقی ریه به‌مرور زخمی (اسکار) می‌شود. کلینیک کلیولند هم آن را زخم و ضخیم‌شدنی توصیف می‌کند که نفس عمیق کشیدن را سخت می‌کند. NHLBI می‌گوید این تغییرات در طول زمان می‌تواند زخم دائمی در ریه بسازد.

مثل این است که فنر نرم یک بالشت به‌مرور سفت و خشک شود: ریه دیگر راحت باز و بسته نمی‌شود و اکسیژن کمتری به خون می‌رسد.

وقتی علت زخم‌شدن ریه مشخص نباشد، به آن فیبروز ایدیوپاتیک ریه (IPF) می‌گویند. NHS آن را بیماری نادری می‌داند که بیشتر افراد ۷۰ سال به بالا را درگیر می‌کند، ولی گاهی در سن پایین‌تر هم شروع می‌شود.

تفاوت فیبروز ریه با سرطان ریه چیست؟

هر دو در ریه رخ می‌دهند و هر دو می‌توانند تنگی نفس و سرفه بسازند، برای همین بیماران اغلب آن‌ها را اشتباه می‌گیرند. ولی ماهیتشان فرق دارد. جدول زیر از روی تعریف جداگانه‌ی هر بیماری در منابع معتبر ساخته شده است (منبعی که این دو را مستقیم مقایسه کند نیافتیم).

ویژگی	فیبروز ریه	سرطان ریه
ماهیت	زخم‌شدن و ضخیم‌شدن بافت ریه	سرطانی که در بافت ریه شکل می‌گیرد
محل شروع	بافت عمقی ریه	معمولاً سلول‌های پوشاننده‌ی راه‌های هوایی
سرفه	سرفه‌ی خشکی که خوب نمی‌شود	سرفه، از جمله سرفه‌ی خونی
نشانه‌های دیگر	تنگی نفس، خستگی، کاهش وزن بی‌دلیل، چماقی‌شدن انگشتان	کاهش وزن و علائم تنفسی؛ تشخیص با پزشک
سیر بیماری	به‌مرور بدتر می‌شود؛ سرعت آن فرق می‌کند	بسته به نوع و مرحله، با تصمیم متخصص
درمان	درمان قطعی ندارد؛ کندکردن پیشرفت و حمایت از تنفس	درمان را متخصص بر پایه‌ی تشخیص تعیین می‌کند

منابع جدول: MedlinePlus (فیبروز ریه و سرطان ریه)، NHS و NHLBI.

نتیجه‌ی عملی: از روی علائم به‌تنهایی نمی‌شود این دو را از هم جدا کرد. تصویربرداری و بررسی پزشک لازم است.

آیا فیبروز ریه به سرطان تبدیل می‌شود؟

نه به این معنا که زخم ریه ناگهان «سرطان» شود. ولی ارتباطی وجود دارد. در یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز (۲۰۱۹)، نویسندگان نتیجه گرفتند فیبروز ایدیوپاتیک ریه حتی پس از حذف اثر سیگار، عامل خطر مستقل سرطان ریه است. شیوع سرطان ریه در بیماران IPF در ۱۱ مطالعه حدود ۱۳٫۷۴ درصد گزارش شد.

یعنی فیبروز سرطان نیست، ولی کسی که آن را دارد باید مراقب‌تر باشد و علائم تازه را (مثل سرفه‌ی خونی) به پزشک بگوید.

علائم فیبروز ریه

طبق NHLBI شایع‌ترین علائم تنگی نفس و سرفه است. فهرست علائم از MedlinePlus، NHS و NHLBI:

• تنگی نفس، به‌ویژه هنگام فعالیت (برای راهکارهای عمومی، برای درمان تنگی نفس چه کنیم؟ را ببینید)
• سرفه‌ی خشکی که خوب نمی‌شود (درمان سرفه خشک)
• خستگی و زودخسته‌شدن
• کاهش وزن بی‌دلیل
• درد عضلات و مفاصل
• چماقی‌شدن انگشتان: ناخن‌ها روی نوک گرد انگشت خمیده می‌شوند

NHS و NHLBI تأکید می‌کنند بیماری به‌مرور بدتر می‌شود و پیشرفت زخم ممکن است کند یا سریع باشد.

علت‌ها و عوامل خطر

طبق MedlinePlus، علت‌ها شامل آلاینده‌های محیطی، برخی داروها، برخی بیماری‌های بافت همبند و بیماری‌های بینابینی ریه است. کلینیک کلیولند نمونه‌ها را چنین می‌آورد:

• بیماری‌های بافت همبند: آرتریت روماتوئید، لوپوس و اسکلرودرمی
• داروها و درمان‌ها: آمیودارون، نیتروفورانتوئین، متوترکسات و پرتودرمانی (radiation therapy)
• مواد محیطی: آزبست، سیلیس و بریلیم

NHS هم تماس طولانی با گرد فلز، چوب یا آزبست را در برخی موارد مرتبط می‌داند. طبق NHLBI در IPF خطر با سیگار، سابقه‌ی خانوادگی و بالا رفتن سن بیشتر می‌شود. اگر سیگار می‌کشید، مقاله‌ی بعد از ترک سیگار چه باید کرد؟ به کارتان می‌آید.

تشخیص فیبروز ریه

MedlinePlus می‌گوید پزشک از شرح حال، تصویربرداری، نمونه‌برداری (بیوپسی) و تست‌های عملکرد ریه استفاده می‌کند. دو آزمایش رایج:

• سی‌تی‌اسکن با وضوح بالا (HRCT) از کلینیک کلیولند
• اسپیرومتری: تست تنفسی ساده که نشان می‌دهد ریه چقدر خوب کار می‌کند (NHS)

اینکه کدام آزمایش برای شما لازم است را فقط پزشک تعیین می‌کند.

درمان فیبروز ریه

طبق NHLBI درمان قطعی وجود ندارد، اما برخی درمان‌ها پیشرفت را کند می‌کنند و ریه را بهتر کار می‌اندازند. MedlinePlus گزینه‌ها را چنین نام می‌برد: دارو، اکسیژن‌درمانی، توانبخشی ریوی یا پیوند ریه.

• دارو: NHS می‌گوید دو دارو ممکن است برای برخی بیماران IPF تجویز شود تا زخم‌شدن ریه کند شود. کلینیک کلیولند آن‌ها را nintedanib و pirfenidone نام می‌برد. نسخه و دوز با پزشک متخصص است.
• اکسیژن‌درمانی و توانبخشی ریوی: برای کمک به تنفس و فعالیت روزانه.
• پیوند ریه: NHS می‌گوید در موارد نادر ممکن است متخصص آن را پیشنهاد کند.

آیا فیبروز ریه خطرناک است و باعث مرگ می‌شود؟

بله، بیماری جدی است. NHS می‌گوید به‌مرور بدتر می‌شود، ولی سرعتش از فردی به فرد دیگر فرق می‌کند. برخی افراد بیماری کندی دارند و برخی تندتر پیش می‌روند.

درباره‌ی عدد: کلینیک کلیولند برای فیبروز ایدیوپاتیک ریه امید به زندگی را «۳ تا ۵ سال» ذکر کرده، و مرور علمی بالستر و همکاران (۲۰۱۹) میانه‌ی بقا را ۲ تا ۴ سال پس از تشخیص نوشته است. این‌ها برآورد جمعیتی برای نوع ایدیوپاتیک‌اند، نه پیش‌بینی برای شما. کلینیک کلیولند اضافه می‌کند که این برآوردها در سال‌های اخیر بلندتر شده‌اند. نوع فیبروز، سن، علت و پاسخ به درمان در سرنوشت هر بیمار اثر دارد؛ برای برآورد شخصی از پزشک خود بپرسید.

اگر درباره‌ی مایع در ریه هم نگرانید، دلیل آب آوردن ریه را بخوانید.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

طبق کلینیک کلیولند اگر تنگی نفس دارید یا نسبت به قبل با کارهای روزمره زودتر خسته می‌شوید، با پزشک صحبت کنید. NHS هم می‌گوید اگر فکر می‌کنید ممکن است فیبروز ریه داشته باشید، مراجعه کنید.

زود مراجعه کنید اگر: سرفه‌ی خشک چند هفته ادامه دارد، تنگی نفس رو به بدتر شدن است، بی‌دلیل وزن کم کرده‌اید، یا سرفه‌ی خونی دارید (از علائم سرطان ریه طبق MedlinePlus). تنگی نفس ناگهانی و شدید اورژانس است.

جمع‌بندی و قدم بعد

فیبروز ریه یعنی زخم‌شدن دائمی بافت ریه؛ سرطان نیست، ولی نوع ایدیوپاتیک آن (IPF) می‌تواند خطر سرطان ریه را بالا ببرد. درمان قطعی ندارد، اما تشخیص زودتر و پیگیری با پزشک می‌تواند پیشرفت را کند کند. این مقاله جایگزین معاینه نیست؛ برای تشخیص و درمان با پزشک خود مشورت کنید.