واژینیسموس چیست؟ علائم، علت‌ها و درمان تنگی واژن

واژینیسموس (در فارسی «تنگی واژن» هم گفته می‌شود) یعنی ماهیچه‌های اطراف واژن، هنگام تلاش برای وارد کردن چیزی به واژن، ناگهان و بدون اراده سفت می‌شوند (NHS؛ کلیولند کلینیک). خبر خوب این است که واژینیسموس قابل درمان است (NHS). کلیولند کلینیک می‌نویسد خودبه‌خود از بین نمی‌رود، ولی درمان به بیشتر زنان کمک می‌کند.

واژینیسموس چیست؟

طبق NHS، واژینیسموس وقتی پیش می‌آید که می‌خواهید چیزی را وارد واژن کنید و واژن ناگهان سفت می‌شود. این اتفاق ممکن است هنگام گذاشتن تامپون، دخول در رابطه‌ی جنسی یا آزمایش پاپ‌اسمیر (غربالگری دهانه‌ی رحم) بیفتد. کلیولند کلینیک اضافه می‌کند که همین سفت‌شدن ممکن است هنگام استفاده‌ی پزشک از ابزاری مثل اسپکولوم هم رخ دهد.

NHS می‌نویسد واژینیسموس در زنان از اواخر نوجوانی تا اوایل ۳۰ سالگی شایع‌تر است، ولی هر کسی که واژن دارد می‌تواند به آن مبتلا شود.

علائم واژینیسموس چیست؟

علامت اصلی، به گفته‌ی کلیولند کلینیک، سفت‌شدن ماهیچه‌ها در ورودی واژن است، وقتی دخول را انتظار دارید یا تلاش می‌کنید. این انقباض می‌تواند کمی ناراحت‌کننده یا خیلی دردناک باشد. NHS هم سوزش یا درد گزنده را از علائم این وضعیت می‌داند.

اگر دخول در رابطه‌ی جنسی بارها به‌خاطر درد یا انقباض ممکن نشد، می‌تواند نشانه‌ی واژینیسموس باشد، ولی هر دردی هنگام رابطه واژینیسموس نیست. NHS علت‌های دیگر درد واژن هنگام رابطه را هم فهرست می‌کند:

• برفک (عفونت قارچی) و عفونت‌های منتقل‌شونده از راه جنسی
• یائسگی
• بیماری التهابی لگن و آندومتریوز
• واکنش بد به کاندوم، صابون یا شامپو

برای همین اولین قدم، معاینه‌ی پزشک است تا علت‌های دیگر کنار گذاشته شوند. درباره‌ی خود دخول و تفاوت دخول کامل و سطحی، مقاله‌ی دخول کامل چیست؟ را بخوانید. برای آشنایی با شکل‌های طبیعی واژن هم می‌توانید انواع واژن را ببینید.

واژینیسموس چه انواعی دارد؟

واژینیسموس را معمولاً دو نوع می‌دانند:

• اولیه: فرد تا به حال نتوانسته است رابطه‌ی دخولی داشته باشد. مرور کاکرین (۲۰۱۲) واژینیسموس اولیه را همین‌طور تعریف می‌کند.
• ثانویه: مشکل بعد از دوره‌ای از رابطه‌ی بی‌درد شروع شده است. NHS می‌نویسد گاهی کسی که قبلاً رابطه‌ی دخولی بی‌درد داشته هم دچار واژینیسموس می‌شود.

اگر نگرانی شما درد اولین رابطه و پرده‌ی بکارت است، مقاله‌ی پرده بکارت و درد اولین رابطه را ببینید؛ آن مقاله هم انقباض ماهیچه‌های واژن را یکی از علت‌های ممکن‌نشدن نزدیکی نام می‌برد. توضیح کامل‌تر درباره‌ی خودِ پرده در پارگی پرده بکارت آمده است.

علت تنگی واژن چیست؟

NHS می‌گوید علت واژینیسموس همیشه روشن نیست. کلیولند کلینیک هم می‌نویسد پژوهشگران علت دقیق را نمی‌دانند و نظریه‌ی اصلی این است که ترس از رابطه‌ی دردناک باعث می‌شود ماهیچه‌های کف لگن به‌طور خودکار سفت شوند.

عوامل مطرح‌شده در این دو منبع:

• نگرانی یا ترس از رابطه‌ی جنسی
• یک تجربه‌ی جنسی دردناک
• معاینه‌ی پزشکی ناخوشایند یا تجربه‌ی دشوار زایمان
• باور به اینکه رابطه‌ی جنسی شرم‌آور یا نادرست است (NHS)
• درد لگن، آزار یا تجاوز جنسی (کلیولند کلینیک)

مرور کاکرین هم اشاره می‌کند که اختلال عملکرد ماهیچه‌های کف لگن به‌عنوان یک عامل زمینه‌ساز مطرح شده است. اگر علت را نمی‌دانید، این طبیعی است و جلوی شروع درمان را نمی‌گیرد.

واژینیسموس و بارداری و زایمان

منابعی که برای این مقاله بررسی کردیم درباره‌ی بروز واژینیسموس در دوران بارداری توضیح نمی‌دهند. دو نکته‌ی مرتبط در آن‌ها هست: تجربه‌ی دشوار زایمان از عوامل ممکن است (NHS؛ کلیولند کلینیک) و کلیولند کلینیک می‌گوید واژینیسموس ممکن است باردار شدن را دشوارتر کند. اگر در بارداری یا بعد از زایمان درد یا انقباض هنگام رابطه دارید، آن را با پزشک زنان یا ماما در میان بگذارید.

درمان تنگی واژن و عدم دخول چیست؟

NHS می‌نویسد درمان واژینیسموس معمولاً روی چند چیز تمرکز دارد: مدیریت احساسات درباره‌ی دخول و عادت‌دادن تدریجی بدن به آن. بعد از شروع با درمانگر، معمولاً از شما خواسته می‌شود بعضی تمرین‌ها را در خانه هم انجام دهید.

روش	چیست؟	منبع
روان‌درمانی جنسی	گفت‌وگوی درمانی برای فهمیدن و تغییر دادن احساس شما درباره‌ی بدن و رابطه	NHS
تمرین‌های آرام‌سازی	ذهن‌آگاهی، تنفس و لمس ملایم برای یاد گرفتن شل کردن ماهیچه‌های واژن	NHS
تمرین‌های کف لگن	منقبض و شل‌کردن ماهیچه‌ها برای به‌دست آوردن کنترل آن‌ها؛ در کلیولند کلینیک با راهنمایی متخصص	NHS؛ کلیولند کلینیک
تمرین تمرکز حسی	تمرین‌هایی برای آرامش بیشتر هنگام رابطه و افزایش میل جنسی	NHS
گشادکننده یا ترینر واژینال	وسیله‌هایی به شکل تامپون یا لوله در اندازه‌های مختلف که کمک می‌کنند کم‌کم به ورود چیزی به واژن عادت کنید	NHS؛ کلیولند کلینیک
مشاوره با روان‌شناس یا سکس‌تراپیست	کمک به رویارویی با فکرها و ترس‌های مربوط به رابطه و دخول	کلیولند کلینیک

این جدول راهنمای شخصی‌سازی‌شده‌ی درمان نیست. اینکه کدام روش و با چه ترتیبی مناسب شماست، و اندازه‌ی ترینر یا زمان استفاده از آن، را درمانگر تعیین می‌کند.

درمان تا چه اندازه مؤثر است؟ کلیولند کلینیک می‌نویسد ۴ نفر از هر ۵ زن (۸۰ درصد) به درمانی که بیش از یک روش داشت پاسخ خوب دادند. مرور نظام‌مند ۲۰۲۶ در مجله‌ی Journal of Sexual Medicine (۱۸ مطالعه، ۸۶۳ بیمار) نرخ موفقیت ترکیبی را برای روش‌ها این‌طور گزارش کرده است:

روش درمان	نرخ موفقیت ترکیبی
ترکیب چند روش روانی-جنسی	۸۶ درصد
فیزیوتراپی کف لگن	۸۵ درصد
تزریق بوتولینوم	۸۵ درصد
درمان شناختی-رفتاری	۸۲ درصد
گشادکننده‌ی واژینال	۷۸ درصد

نویسنده نتیجه می‌گیرد روش‌های چندرشته‌ای، به‌ویژه ترکیب درمان روانی و فیزیکی، مؤثرتر به نظر می‌رسند. ولی نرخ‌ها را برای رتبه‌بندی دقیق روش‌ها به کار نبرید: مطالعه‌ها در معیار تشخیص و تعریف موفقیت با هم فرق داشتند (ناهمگونی متوسط). مرور کاکرین (۲۰۱۲) هم فقط پنج مطالعه پیدا کرد و نتیجه گرفت درباره‌ی اثر درمان‌ها باید با احتیاط قضاوت کرد. همین مرور درباره‌ی تزریق بوتولینوم می‌گوید برای واژینیسموس پیشنهاد شده ولی کارآزمایی تصادفی ندارد؛ تصمیم درباره‌ی چنین روشی با پزشک است. پس این اعداد یعنی درمان معمولاً جواب می‌دهد، نه اینکه روشی «۸۶ درصد تضمینی» است.

برای معاینه و درمان به چه کسی مراجعه کنم؟

NHS می‌گوید اگر فکر می‌کنید واژینیسموس دارید، به پزشک عمومی مراجعه کنید یا به کلینیک بهداشت جنسی بروید. پزشک درباره‌ی علائم می‌پرسد و ممکن است برای کنار گذاشتن مشکلاتی مثل عفونت، نگاه کوتاهی به واژن بیندازد. کلیولند کلینیک می‌نویسد پزشک (معمولاً متخصص زنان) ممکن است معاینه‌ی لگنی پیشنهاد کند و راه‌هایی مثل توضیح مراحل معاینه پیش از شروع، استفاده از آینه یا گرفتن دست پزشک را برای راحت‌تر شدن معاینه ذکر می‌کند.

طبق NHS می‌توانید از پزشک زن بخواهید یا کسی را که به او اعتماد دارید همراه خودتان ببرید.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

به پزشک عمومی یا کلینیک بهداشت جنسی مراجعه کنید اگر:

• فکر می‌کنید واژینیسموس دارید (NHS).
• دخول در رابطه‌ی جنسی دردناک یا ناممکن است (کلیولند کلینیک).
• گذاشتن تامپون یا معاینه‌ی پزشکی را به‌خاطر درد یا سفت‌شدن واژن نمی‌توانید انجام دهید.
• هنگام رابطه درد دارید و علتش روشن نیست؛ علت‌هایی مثل عفونت، یائسگی یا آندومتریوز هم باعث درد می‌شوند و معاینه آن‌ها را کنار می‌گذارد (NHS).

دوباره به پزشک برگردید اگر:

• برنامه‌ی درمانی که شروع کرده‌اید جواب نمی‌دهد (کلیولند کلینیک).

این مقاله اطلاعات عمومی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد.