علائم عفونت ادراری در زنان و مردان: نشانه‌ها، تشخیص و کِی به پزشک

علائم عفونت ادراری معمولاً با سوزش یا درد هنگام ادرار شروع می‌شود. کنارش اغلب نیاز به ادرار کردن بیشتر و فوری‌تر از همیشه، ادرار کدر یا بودار و درد یا فشار زیر شکم هم می‌آید. اگر تب، لرز یا درد کمر و پهلو اضافه شد، ممکن است عفونت به کلیه رسیده باشد و باید فوری به پزشک مراجعه کنید.

در این مقاله علائم را جدا برای زنان و مردان می‌خوانید، فرق عفونت مثانه با عفونت کلیه را می‌بینید و می‌فهمید پزشک با چه آزمایشی تشخیص می‌دهد و کِی نباید منتظر بمانید.

عفونت ادراری چیست؟

عفونت ادراری (UTI) یعنی میکروب، معمولاً باکتری، وارد مجاری ادراری شده است. مجاری ادراری شامل کلیه‌ها، حالب‌ها (لوله‌های بین کلیه و مثانه)، مثانه و پیشابراه (لوله‌ی خروج ادرار) است.

عفونت ادراری معمولاً با باکتری‌هایی شروع می‌شود که از مدفوع وارد مجاری ادراری می‌شوند (NHS). به گفته‌ی مدلاین‌پلاس، این دومین عفونت شایع بدن است.

دو نوعش را باید از هم جدا کنید:

• عفونت پایینی (مثانه یا پیشابراه): پزشکان به عفونت مثانه «سیستیت» می‌گویند.
• عفونت بالایی (کلیه): جدی‌تر است و بیشتر وقت‌ها از یک عفونت مثانه شروع می‌شود (NIDDK).

علائم عفونت ادراری در زنان چیست؟

طبق NHS و مدلاین‌پلاس، علائم عفونت مجاری ادراری در زنان این‌هاست:

• درد یا سوزش هنگام ادرار (پزشکان به آن «دیزوری» می‌گویند)
• تکرر ادرار: بیشتر از همیشه دستشویی می‌روید، حتی شب‌ها
• فوریت ادرار: ناگهان و با عجله باید ادرار کنید
• ادرار کدر، بودار یا مایل به قرمز
• خون در ادرار
• درد یا فشار زیر شکم
• احساس خستگی یا ضعف

NIDDK هم سوزش هنگام ادرار و میل مکرر یا شدید به ادرار، حتی وقتی ادرار کمی دارید، را از علائم عفونت مثانه نام می‌برد.

بوی تند ادرار همیشه به معنی عفونت نیست؛ درباره‌ی دلایل دیگرش در مقاله‌ی بوی بد ادرار بیشتر بخوانید.

در بارداری: NHS زن باردار با علائم عفونت ادراری را در گروهی می‌گذارد که باید وقت فوری پزشک بگیرند. بارداری خودش هم از عوامل افزایش خطر است.

بعد از یائسگی: طبق NHS و مدلاین‌پلاس یائسگی خطر عفونت ادراری را بالا می‌برد.

علائم عفونت ادراری در مردان چیست؟

علائم اصلی در مردان همان‌هاست: سوزش ادرار، تکرر و فوریت، ادرار کدر یا خونی و درد زیر شکم. فرقش این است که در مردان جدی‌تر گرفته می‌شود: NHS به مردانی که علائم عفونت ادراری دارند توصیه می‌کند زود وقت پزشک بگیرند.

در مردان یک علت مهم دیگر هم هست: پروستاتیت یعنی التهاب غده‌ی پروستات. NHS علائمش را این‌طور می‌نویسد:

• درد، سوزش یا سوزن‌سوزن شدن هنگام ادرار
• دشواری ادرار یا زور زدن برای ادرار
• تکرر ادرار
• درد در آلت، کیسه‌ی بیضه، بیضه‌ها یا ناحیه‌ی مقعد
• درد هنگام انزال
• تب

پروستاتیت «می‌تواند جدی باشد و کمک فوری پزشکی می‌خواهد» و با آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود (NHS).

مدلاین‌پلاس و NHS بزرگی پروستات را هم از عوامل خطر عفونت ادراری می‌دانند؛ NHS آن را از وضعیت‌هایی می‌شمارد که خالی شدن کامل مثانه را سخت می‌کنند.

علائم عفونت کلیه با عفونت مثانه چه فرقی دارد؟

این مهم‌ترین تفاوتی است که باید بشناسید. عفونت مثانه می‌تواند به یک یا هر دو کلیه برسد (NIDDK)، و به گفته‌ی NHS عفونت کلیه اگر درمان نشود جدی است و می‌تواند به سپسیس (واکنش خطرناک بدن به عفونت) برسد.

موقعیت	علائمی که منابع نام می‌برند	کار درست
عفونت مثانه (پایینی)	سوزش ادرار، میل مکرر یا شدید به ادرار، ادرار کدر یا بودار، فشار زیر شکم	مراجعه به پزشک یا داروساز
عفونت کلیه (بالایی)	تب و لرز، درد کمر، پهلو یا کشاله‌ی ران، تهوع یا استفراغ، ادرار تیره، کدر یا خونی	مراجعه‌ی فوری به پزشک
پروستاتیت (مردان)	سوزش و دشواری ادرار، درد آلت، بیضه یا مقعد، درد هنگام انزال، تب	کمک فوری پزشکی
سالمندان	گیجی یا بی‌قراری، بدتر شدن نشت ادرار، لرز تازه	مراجعه‌ی فوری؛ گیجی ممکن است تنها نشانه باشد
کودکان	تب، بی‌حالی و بدغذایی، خیس کردن جا، استفراغ	وقت فوری پزشک

منابع جدول: NIDDK، NHS و مدلاین‌پلاس. طبق NHS عفونت کلیه ممکن است اسهال، درد عضلانی و حالتی شبیه آنفلوانزا هم بدهد.

در سالمندان: گیجی یا تغییرات ذهنی گاهی تنها نشانه‌ی عفونت ادراری در افراد مسن است (مدلاین‌پلاس). پس اگر پدر یا مادر مسن‌تان ناگهان گیج شد، عفونت ادراری را هم در نظر بگیرید.

در کودکان: جزئیات بیشتر را در علائم عفونت ادراری در کودکان بخوانید.

چرا زنان بیشتر به عفونت ادراری مبتلا می‌شوند؟

طبق مدلاین‌پلاس، زنان حدود چهار برابر مردان به عفونت ادراری مبتلا می‌شوند. دلیل اصلی آناتومی است: پیشابراه زنان کوتاه‌تر و به مقعد نزدیک‌تر است، پس باکتری راحت‌تر به مثانه می‌رسد.

عوامل دیگری که طبق NHS و مدلاین‌پلاس خطر را بالا می‌برند:

• بارداری
• یائسگی
• رابطه‌ی جنسی
• استفاده از دیافراگم یا اسپرم‌کش برای جلوگیری از بارداری
• پاک کردن از پشت به جلو بعد از دستشویی
• دیابت (به‌خصوص کنترل‌نشده) و ضعف سیستم ایمنی
• سنگ کلیه یا هر چیزی که جلوی جریان ادرار را بگیرد
• سوند ادراری
• کم نوشیدن مایعات

عفونت ادراری چطور تشخیص داده می‌شود؟

پزشک عفونت ادراری را با آزمایش ادرار تشخیص می‌دهد (مدلاین‌پلاس). دو آزمایش اصلی:

• آزمایش کامل ادرار: گلبول سفید، گلبول قرمز، باکتری و موادی مثل نیتریت را در ادرار می‌سنجد. طبق مدلاین‌پلاس بیشتر وقت‌ها عفونت را نشان می‌دهد.
• کشت ادرار: آزمایشگاه بررسی می‌کند در نمونه باکتری یا قارچ رشد می‌کند یا نه. جوابش ۲۴ تا ۴۸ ساعت طول می‌کشد و آزمایش تکمیلی نشان می‌دهد کدام آنتی‌بیوتیک بهتر اثر می‌کند (مدلاین‌پلاس).

نمونه معمولاً به روش «نمونه‌ی تمیز» (clean catch) و با ظرف مخصوص گرفته می‌شود. البته به گفته‌ی NHS آزمایش ادرار همیشه لازم نیست و پزشک بر اساس علائم تصمیم می‌گیرد.

اگر آزمایش ادرار چیز دیگری هم نشان داد، مثلاً پروتئین در ادرار، آن را هم با پزشک پیگیری کنید.

عفونت ادراری چطور درمان می‌شود؟

طبق مدلاین‌پلاس درمان عفونت ادراری آنتی‌بیوتیک است. نوع دارو و مدت مصرف را پزشک یا داروساز تعیین می‌کند. این مقاله هیچ دارو یا دوزی پیشنهاد نمی‌کند.

دو نکته از NHS:

• دوره‌ی تجویزشده را کامل مصرف کنید، حتی اگر زودتر احساس بهبودی کردید.
• اگر علائم سریع بدتر شد یا ظرف ۴۸ ساعت از شروع درمان بهتر نشد، فوری دوباره مراجعه کنید.

برای مراقبت‌های خانگی برای سبک‌کردن سوزش تا زمان ویزیت، مقاله‌ی جداگانه‌ای داریم. این مراقبت‌ها جای آنتی‌بیوتیک را نمی‌گیرند.

چطور از عفونت ادراری پیشگیری کنیم؟

NHS این کارها را برای کم کردن خطر عفونت ادراری پیشنهاد می‌کند:

• بعد از دستشویی از جلو به عقب پاک کنید.
• آن‌قدر مایعات، به‌خصوص آب، بنوشید که در طول روز مرتب ادرار کنید و تشنه نمانید.
• ادرار را نگه ندارید و موقع ادرار کردن عجله نکنید تا مثانه کامل خالی شود.
• بعد از رابطه‌ی جنسی هرچه زودتر ادرار کنید.
• ناحیه‌ی تناسلی را تمیز و خشک نگه دارید و صابون معطر استفاده نکنید.
• لباس زیر نخی بپوشید و لباس زیر تنگ نپوشید.
• اگر از کاندوم یا دیافراگم استفاده می‌کنید، فقط از نوع آغشته به ژل اسپرم‌کش پرهیز کنید؛ می‌توانید ژل بدون اسپرم‌کش یا روش دیگری برای جلوگیری از بارداری را امتحان کنید.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

NHS در این موارد وقت فوری پزشک را توصیه می‌کند:

• مرد هستید یا ۶۵ سال یا بیشتر سن دارید.
• باردارید یا دیابت دارید.
• کودک شما (۱۵ سال یا کمتر) علائم عفونت ادراری دارد.
• تب بالا یا برعکس دمای خیلی پایین (زیر ۳۶ درجه) دارید، یا احساس سرما و لرز می‌کنید.
• درد زیر شکم یا درد کمر درست زیر دنده‌ها دارید.
• خون در ادرار می‌بینید؛ ادرار صورتی روشن، قرمز یا قهوه‌ای تیره.
• علائم سریع بدتر می‌شود یا ظرف ۴۸ ساعت بهتر نمی‌شود.
• عفونت ادراری را زیاد تکرار می‌کنید (۲ بار در ۶ ماه یا ۳ بار در ۱۲ ماه).
• سوند ادراری دارید یا سیستم ایمنی‌تان ضعیف است.

فوراً به اورژانس بروید اگر خودتان یا کسی که مراقبش هستید گیج یا خواب‌آلود شده یا در حرف زدن مشکل دارد. NHS این نشانه را هم برای عفونت ادراری و هم برای عفونت کلیه نوشته است.

زنان ۱۶ تا ۶۴ ساله‌ای که باردار یا شیرده نیستند می‌توانند برای عفونت ادراری اول با داروساز مشورت کنند (NHS). ولی اگر هر کدام از نشانه‌های بالا را دارید، منتظر نمانید.

یادتان باشد: این مقاله جای ویزیت نیست. اگر علائم عفونت ادراری دارید، با پزشک خود مشورت کنید.