بزرگ شدن بطن چپ قلب: علت، علائم و آیا خطرناک است؟

بزرگ شدن بطن چپ یعنی حفره‌ی پایینی سمت چپ قلب، یا دیواره‌ی عضلانی آن، از حالت طبیعی بزرگ‌تر یا ضخیم‌تر شده است. این خودش یک بیماری جداگانه نیست؛ نشانه‌ای است که می‌گوید قلب زیر فشار است. خطرش به علت و شدتش بستگی دارد و در شکل خفیف ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد.

هشدار اورژانسی: اگر درد قفسه‌ی سینه دارید که مثل فشردن یا له شدن است، یا به بازو، گردن و فک کشیده می‌شود، یا نفس‌تان به‌شدت تنگ شده، یا لب‌ها و پوست‌تان رنگ‌پریده، آبی یا خاکستری شده، بدون تأخیر به اورژانس مراجعه کنید. خودتان رانندگی نکنید (NHS).

بطن چپ قلب کجاست و چه کاری می‌کند؟

قلب چهار حفره دارد: دو حفره‌ی بالایی به نام دهلیز و دو حفره‌ی پایینی به نام بطن. هر کدام یک نیمه‌ی راست و یک نیمه‌ی چپ دارند.

بطن چپ حفره‌ی پایینی سمت چپ است. وظیفه‌اش پمپ کردن خون پراکسیژن به آئورت است و از آنجا خون به بقیه‌ی بدن می‌رسد (کلیولند کلینیک).

قلب سمت چپ یا راست: هرکدام چه می‌کنند؟

سمت راست قلب خون کم‌اکسیژن را می‌گیرد و به ریه‌ها می‌فرستد. سمت چپ خون پراکسیژن را از ریه‌ها می‌گیرد و به بدن می‌رساند (کلیولند کلینیک).

بخش	جایگاه	کار
دهلیز چپ	حفره‌ی بالایی سمت چپ	خون پراکسیژن را از ریه‌ها می‌گیرد و به بطن چپ می‌فرستد
دریچه‌ی میترال	بین دهلیز چپ و بطن چپ	مثل دری بین این دو حفره باز می‌شود تا خون عبور کند
بطن چپ	حفره‌ی پایینی سمت چپ	خون را با فشار به آئورت و بدن می‌فرستد؛ کمی بزرگ‌تر از بطن راست است
بطن راست	حفره‌ی پایینی سمت راست	خون کم‌اکسیژن را به ریه‌ها می‌فرستد

بزرگ شدن بطن چپ یعنی چه؟

قلب به دو شکل بزرگ می‌شود: دیواره‌هایش نازک و کشیده می‌شوند، یا ضخیم می‌شوند (Heart & Stroke). در شکل ضخیم‌شدن، که پزشکان به آن هیپرتروفی بطن چپ (LVH) می‌گویند، عضله‌ی دیواره‌ی بطن چپ ضخیم می‌شود. معمولاً علتش این است که قلب مدت‌ها در برابر فشار بالا یا حجم زیاد خون کار کرده است (کلیولند کلینیک).

Heart & Stroke هم تأکید می‌کند بزرگ شدن قلب به‌خودی‌خود بیماری نیست و نشانه‌ی وجود مشکل دیگری در قلب است.

چرا بطن چپ بزرگ می‌شود؟

به نوشته‌ی کلیولند کلینیک، شایع‌ترین علت ضخیم شدن بطن چپ فشار خون بالا است. علت‌های دیگری که این منبع نام می‌برد:

• بیماری دریچه‌های قلب
• دیابت
• برخی کاردیومیوپاتی‌ها (بیماری‌های عضله‌ی قلب)
• تنگی آئورت از بدو تولد (کوآرکتاسیون آئورت)
• آمیلوئیدوز قلبی
• تنگی شریان کلیه
• سوراخ دیواره‌ی بین دو بطن
• برخی بیماری‌های ژنتیکی مثل فابری و دانون

Heart & Stroke هم از بیماری عروق کرونر، سکته‌ی قلبی، فشار خون ریوی، عفونت قلب، اختلال‌های تیروئید و کلیه و بارداری (کاردیومیوپاتی دوران بارداری) نام می‌برد.

عوامل خطر هم این‌ها هستند (کلیولند کلینیک):

• نمایه‌ی توده‌ی بدنی بالای ۳۰
• بیماری مزمن کلیه
• آپنه‌ی انسدادی خواب
• مصرف دخانیات
• نمک زیاد
• تحرک کم

تمرین ورزشی سنگین هم گاهی دیواره‌ها را ضخیم می‌کند، ولی قلب بیشتر ورزشکاران همچنان طبیعی کار می‌کند (کلیولند کلینیک).

بزرگ شدن بطن چپ چه علائمی دارد؟

با ضخیم شدن خفیف، ممکن است چیزی متوجه نشوید (کلیولند کلینیک). Heart & Stroke هم می‌نویسد افراد ممکن است تا شدیدتر شدن وضع هیچ علامتی نداشته باشند.

با بدتر شدن وضع، این علائم پیدا می‌شود:

• درد قفسه‌ی سینه
• سرگیجه یا غش
• ضربان تند یا نامنظم و تپش قلب
• خستگی
• تنگی نفس

(کلیولند کلینیک و Heart & Stroke). Heart & Stroke ورم و زود خسته شدن با فعالیت را هم نام می‌برد.

آیا بزرگ شدن بطن چپ خطرناک است؟

بستگی دارد. کلیولند کلینیک می‌نویسد اگر درمان نشود، توانایی قلب برای پمپ کردن خون ضعیف می‌شود. عوارضی که فهرست کرده:

• آریتمی (بی‌نظمی ضربان)
• سکته‌ی قلبی
• ایست قلبی
• نارسایی قلبی
• سکته‌ی مغزی
• زوال عقل

از طرف دیگر، همین منبع می‌گوید مطالعات نشان داده با پایین آوردن فشار خون، ضخیم شدن بطن می‌تواند بهتر شود و حتی برگردد، به‌ویژه در مراحل اولیه. به همین دلیل تشخیص زودهنگام اهمیت دارد.

درباره‌ی نارسایی قلبی: NHS آن را وضعیتی می‌داند که قلب نمی‌تواند خون را درست پمپ کند، و می‌گوید به معنای ایستادن قلب نیست. فشار خونِ دیرپا هم یکی از علت‌های آن است.

بزرگ شدن بطن چپ چطور تشخیص داده می‌شود؟

گاهی بدون علامت، در بررسی معمول قلب پیدا می‌شود. آزمایش‌هایی که کلیولند کلینیک می‌نویسد:

• اکوکاردیوگرافی (سونوگرافی قلب)
• نوار قلب (ECG)
• ام‌آرآی قلب
• آزمایش خون

Heart & Stroke اکو و نوار قلب را نام می‌برد؛ NHS هم در صفحه‌ی کاردیومیوپاتی همین دو را می‌آورد. Heart & Stroke عکس قفسه‌ی سینه و تست ورزش را هم اضافه می‌کند. پزشک علاوه بر آزمایش‌ها، سابقه‌ی بیماری شما و خانواده را هم می‌پرسد.

بزرگ شدن بطن چپ چطور درمان می‌شود؟

هدف درمان، کنترل علائم و جلوگیری از عوارض است (Heart & Stroke). نوع درمان به علت بستگی دارد:

• تغییر شیوه‌ی زندگی: تغذیه‌ی سالم و فعالیت بیشتر (کلیولند کلینیک). Heart & Stroke وزن سالم، رژیم متعادل، کمتر مصرف کردن الکل و مدیریت استرس را هم می‌آورد.
• دارو: مثلاً برای فشار خون. نوع دارو را فقط پزشک تعیین می‌کند.
• جراحی یا دستگاه: وقتی علت دریچه است، جراحی دریچه؛ و برای ریتم‌های خطرناک، دفیبریلاتور قابل کاشت (کلیولند کلینیک).

اگر پزشک علت را فشار خون تشخیص داده، درباره‌ی داروهای فشار خون و انواع آن هم بخوانید؛ شروع یا تغییر دارو فقط با پزشک است.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

کلیولند کلینیک توصیه می‌کند با درد شدید قفسه‌ی سینه، تنگی نفس، نشانه‌های سکته‌ی مغزی یا ضربان ناگهانی تند یا نامنظم فوراً کمک پزشکی بگیرید. اگر درد فشارنده‌ی قفسه‌ی سینه با تنگی نفس شدید یا انتشار به بازو، گردن و فک همراه است، بدون تأخیر به اورژانس بروید.

اگر فشار خون بالا دارید، آن را با پزشک پیگیری کنید.

فوراً به اورژانس بروید اگر درد قفسه‌ی سینه مثل فشردن است یا به بازو، گردن و فک می‌کشد، تنگی نفس شدید دارید، لب‌ها یا پوست‌تان رنگ‌پریده، آبی یا خاکستری شده است (NHS).

این مقاله جای معاینه نیست. اگر بطن چپ‌تان بزرگ یا ضخیم گزارش شده، نتیجه‌ی اکو را با پزشک خود مرور کنید.