نارسایی دریچه سه‌لتی (تریکوسپید) چیست؟ علائم، علت و درمان

نارسایی دریچه سه‌لتی (تریکوسپید) یعنی دریچه‌ی بین دهلیز راست و بطن راست قلب کامل بسته نمی‌شود (Cleveland Clinic). نارسایی خفیف علامتی ندارد، اما در موارد متوسط تا شدید ممکن است تنگی نفس هنگام فعالیت، خستگی و تورم شکم یا پا پیش بیاید. تشخیص معمولاً با اکوکاردیوگرافی است و درمان به علت و شدت بیماری بستگی دارد. اگر درد ناگهانی قفسه‌ی سینه یا تنگی نفس شدید دارید، بدون تأخیر به اورژانس مراجعه کنید.

دریچه تریکوسپید چیست و نارسایی‌اش یعنی چه؟

دریچه‌ی سه‌لتی بین دهلیز راست و بطن راست قلب است. در نارسایی، این دریچه کامل بسته نمی‌شود (Cleveland Clinic).

طبق همین منبع، نارسایی بسیار اندک را بی‌ضرر می‌دانند و نارسایی متوسط تا شدید می‌تواند علامت بدهد. نارسایی شدید ممکن است به آسیب اندام‌ها و نارسایی قلب سمت راست برسد.

علائم نارسایی دریچه سه‌لتی چیست؟

Merck Manual می‌نویسد این بیماری معمولاً علامتی ندارد. علائمی هم که پیش می‌آید مبهم است، مثل ضعف و خستگی. Cleveland Clinic نارسایی اندک یا خفیف را بی‌علامت می‌داند.

در نارسایی متوسط تا شدید این علائم ممکن است دیده شود (Cleveland Clinic):

• تنگی نفس هنگام فعالیت
• خستگی یا ضعف که چند روز یا بیشتر ادامه دارد
• تورم شکم، مچ پا یا پا

پزشک هم گاهی هنگام معاینه سوفل قلبی یا ضربان قوی در گردن یا شکم را حس می‌کند. به گفته‌ی Merck Manual گاهی ضربان گردن و ناراحتی بالای شکم سمت راست (به‌علت بزرگ شدن کبد) هم دیده می‌شود. اگر تنگی نفس هنگام فعالیت دارید، مقاله‌ی برای درمان تنگی نفس چه کنیم؟ را هم ببینید.

علت نارسایی دریچه تریکوسپید چیست؟

طبق Cleveland Clinic تغییرات ساختاری سمت راست قلب، که از فشار یا حجم خون زیاد در آن سمت می‌آید، علت بیشتر موارد متوسط تا شدید است. در این حالت خودِ دریچه سالم است و بیماری دیگری باعث نشت آن می‌شود. بیماری‌هایی که این منبع نام می‌برد:

• فیبریلاسیون دهلیزی
• کاردیومیوپاتی (بیماری عضله‌ی قلب)
• بیماری عروق کرونر
• نارسایی بطن چپ
• فشار خون ریوی
• نارسایی شدید دریچه‌ی میترال یا تنگی شدید دریچه‌ی آئورت

Merck Manual هم شایع‌ترین علت را بزرگ شدن بطن راست می‌داند که از بیماری‌های ریه (مثل آمفیزم یا فشار خون ریوی) یا بیماری‌های سمت چپ قلب (مثل نارسایی قلب) پیش می‌آید.

کمتر پیش می‌آید که لت‌های دریچه خودشان آسیب دیده یا غیرطبیعی باشند (Cleveland Clinic). نمونه‌ها:

• ناهنجاری ابشتین، یک نقص مادرزادی قلب
• عفونت دریچه‌ها (اندوکاردیت عفونی)
• بیماری روماتیسمی قلب
• سندرم کارسینوئید
• پرتودرمانی یا آسیب به قفسه‌ی سینه
• عوارض دستگاه‌های کاشته‌شده

طبق Cleveland Clinic سیم ضربان‌ساز یا دفیبریلاتور هم از علت‌های نارسایی منفرد است. Merck Manual می‌گوید مشکل مادرزادی دریچه، آسیب و تب روماتیسمی از علت‌های کم‌شیوع‌ترند.

نارسایی دریچه سه‌لتی چطور تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص با گرفتن شرح حال و معاینه شروع می‌شود. پزشک ممکن است سوفل قلبی بشنود. Merck Manual می‌گوید با بدتر شدن نارسایی، سوفل تمایل دارد کم‌صدا شود. جدول زیر آزمایش‌هایی را نشان می‌دهد که منابع نام برده‌اند.

آزمایش	توضیح منبع
اکوکاردیوگرافی (سونوگرافی قلب)	آزمایش اصلی تشخیص. تصویر دریچه‌ی نشت‌دار را نشان می‌دهد (Merck Manual، Cleveland Clinic).
نوار قلب (ECG)	با حسگرهای روی قفسه‌ی سینه فعالیت الکتریکی قلب را می‌سنجد (NHS). Merck Manual می‌گوید اغلب انجام می‌شود.
عکس قفسه‌ی سینه	Merck Manual و NHS آن را در فهرست آزمایش‌ها آورده‌اند.
ام‌آرآی قلب	به‌منظور یافتن علت یا اثرات بیماری ممکن است انجام شود (Cleveland Clinic).
آزمایش خون	برای یافتن علت یا اثرات بیماری ممکن است انجام شود (Cleveland Clinic).
کاتتریزاسیون قلب	به‌ندرت لازم است، وقتی اکوکاردیوگرافی اطلاعات کافی نمی‌دهد (Cleveland Clinic).

نارسایی دریچه سه‌لتی چطور درمان می‌شود؟

Merck Manual می‌گوید نارسایی خفیف معمولاً درمان کمی لازم دارد یا اصلاً لازم ندارد. بیماری زمینه‌ای، مثل فیبریلاسیون دهلیزی یا نارسایی قلب، احتمالاً درمان می‌خواهد. گزینه‌های کلی درمان به گفته‌ی Cleveland Clinic این‌هاست:

• دارو: برای کنترل علائم و درمان بیماری‌های زمینه‌ای. نوع دارو را فقط پزشک تعیین می‌کند. Merck Manual می‌گوید اگر جراحی ممکن نباشد و نارسایی قلب سمت راست پیش بیاید، پزشک ممکن است داروهای ادرارآور بدهد.
• جراحی قلب: ترمیم یا تعویض دریچه. Merck Manual می‌گوید جراحی ترمیم (از جمله با حلقه‌ای که دهانه‌ی دریچه را تنگ می‌کند) یا تعویض با دریچه‌ی مصنوعی به‌ندرت انجام می‌شود، مگر نارسایی شدید باشد یا جراحی دریچه‌ی دیگری لازم شود.
• روش‌های کاتتری: ترمیم یا تعویض دریچه از راه رگ، بدون جراحی باز.

Cleveland Clinic تأکید می‌کند برنامه‌ی درمان بسته به شدت و علت بیماری تنظیم می‌شود. نیاز به عمل را فقط پزشک و با بررسی شرایط شما مشخص می‌کند.

بیماری‌های دیگر دریچه‌ی قلب، مثلاً دریچه‌ی آئورت دو لتی، نشانه‌ها و تصمیم‌های درمانی خودشان را دارند.

کِی به پزشک مراجعه کنم؟

ویزیت عادی. طبق Cleveland Clinic برای معاینه‌ی سالانه و همه‌ی ویزیت‌های پیگیری بروید و برای علائم تازه یا بدتر شونده، یا علائمی که کارهای روزمره را مختل می‌کنند، سریع تماس بگیرید. NHS این موارد را از علائم مراجعه‌ی غیراورژانسی به پزشک می‌داند:

• تنگی نفس مکرر
• خستگی، ضعف یا سرگیجه در فعالیت‌های معمولی
• تپش قلبی که مدام برمی‌گردد، چند دقیقه بیشتر طول می‌کشد یا بدتر می‌شود
• تورم مچ پا یا پا
• درد قفسه‌ی سینه که می‌آید و می‌رود

اگر تپش قلب برایتان نگران‌کننده است، ضربان قلب بالای ۹۰ خطرناک است؟ را هم ببینید.

اورژانس. در این حالت‌ها بدون تأخیر به اورژانس مراجعه کنید (NHS):

• تنگی نفس شدید، مثل خفگی، نفس‌نفس زدن یا ناتوانی در حرف زدن
• درد ناگهانی قفسه‌ی سینه که به بازوها، پشت، گردن یا فک می‌رود یا بیش از ۱۵ دقیقه طول می‌کشد
• درد قفسه‌ی سینه همراه تنگی نفس یا تپش قلب

NHS توصیه می‌کند خودتان رانندگی نکنید. کسی شما را ببرد یا آمبولانس خبر کنید و داروهایتان را همراه ببرید. Cleveland Clinic می‌گوید اگر علائم حمله‌ی قلبی یا سکته دارید (مثل درد قفسه‌ی سینه، مشکل تنفس یا ضعف یک‌طرفه‌ی بدن) هم فوراً با اورژانس تماس بگیرید.

این مقاله جای معاینه نیست. برای تصمیم درباره‌ی بیماری خودتان با پزشک مشورت کنید.