واریکوسل یعنی تورم رگ‌های داخل کیسه بیضه، در طناب اسپرمی که بیضه را نگه می‌دارد. اما هر واریکوسلی به عمل نمی‌رسد. مدلاینپلاس آن را اغلب بیخطر میداند و میگوید معمولاً درمان نمی‌خواهد، مگر اینکه اندازهی بیضه تغییر کند یا مشکل باروری در کار باشد. در این مقاله می‌خوانید عمل کِی منطقی است، چه روش‌هایی دارد و بعدش چه انتظاری باید داشت.
واریکوسل دقیقاً چیست؟
مدلاینپلاس توضیح میدهد دریچه‌های رگ‌های طناب اسپرمی آسیب می‌بینند، خون پشت آن‌ها جمع میشود و رگ‌ها پهن می‌شوند. وضعیت شبیه رگ‌های واریسی پاست. به نوشته‌ی همین منبع، واریکوسل در مردان ۱۵ تا ۲۵ ساله شایع‌تر است و بیشتر سمت چپ دیده میشود.
کلینیک مایو میگوید علت دقیق آن مشخص نیست و عامل خطر مهمی هم شناخته نشده است. نشانه‌ها می‌تواند این‌ها باشد:
- رگ‌های پیچ‌خورده و برجسته در کیسه بیضه
- درد کند و مبهم که با ایستادن یا آخر روز بیشتر میشود و با خوابیدن کم میشود
- بیضه‌ی کوچک‌تر در سمت درگیر
بعضی مردان هم هیچ علامتی ندارند و واریکوسلشان فقط در معاینه یا هنگام بررسی ناباروری پیدا میشود.
نکته‌ی مهم: مدلاینپلاس هشدار میدهد اگر مردی مسن‌تر ناگهان دچار واریکوسل شود، علت می‌تواند تومور کلیه باشد که جلوی خروج خون از رگ را گرفته است. در چنین حالتی معطل نکنید و زود به پزشک مراجعه کنید.
واریکوسل و ناباروری: چه رابطه‌ای دارند؟
کلینیک مایو مینویسد حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد مردان مبتلا به واریکوسل در بچه‌دار شدن مشکل دارند و حدود ۴۰ درصد مردانی که با مشکل باروری روبه‌رو هستند واریکوسل دارند. پس واریکوسل می‌تواند به ناباروری کمک کند، اما همه‌ی واریکوسل‌ها این‌گونه نیستند.
اگر نگران کیفیت اسپرم هستید، اول باید آزمایش اسپرم بدهید. مقاله‌ی آزمایش اسپرم چه چیزهایی را مشخص میکند؟ توضیح میدهد نتیجه را چطور بخوانید و برای آزمایش چطور آماده شوید.
عمل واریکوسل کِی لازم است؟
مدلاینپلاس میگوید واریکوسل اغلب بیخطر است و معمولاً نیاز به درمان ندارد، مگر اینکه اندازهی بیضه تغییر کند یا مشکل باروری وجود داشته باشد. اگر درد ادامه پیدا کند، ممکن است درمان دیگری لازم شود.
کلینیک مایو برای نوجوانان و جوانانی که درمان باروری نمی‌خواهند، معاینه‌ی سالانه را پیشنهاد میکند. جراحی را در این موارد مطرح میداند:
- تأخیر در رشد بیضه
- تعداد پایین یا نامنظم اسپرم
- دردی که با دارو کنترل نمی‌شود
راهنمای انجمن اورولوژی اروپا (EAU) جزئیات بیشتری میدهد:
| وضعیت | توصیه‌ی راهنمای EAU |
|---|---|
| نوجوان با بیضه‌ی کوچک‌تر ماندگار | جراحی پیشنهاد میشود (اختلاف اندازه بیش از ۲ میلی‌لیتر یا ۲۰ درصد، تأییدشده در دو ویزیت به فاصله‌ی شش ماه) |
| مرد نابارور، واریکوسل بالینی، آزمایش اسپرم غیرطبیعی، بدون علت دیگر و همسر با ذخیره‌ی تخمدانی خوب | درمان توصیه میشود |
| مرد نابارور با آزمایش اسپرم طبیعی | درمان نشود |
| واریکوسل زیربالینی (فقط با سونوگرافی داپلر دیده میشود) | درمان نشود |
پس اگر آزمایش اسپرم طبیعی است و درد ندارید، «عمل برای پیشگیری» توصیه نمی‌شود. اگر پیشنهاد عمل گرفته‌اید، بپرسید دلیلش کدام یک از موارد بالاست.
اگر فقط درد دارید
کلینیک مایو هشدار میدهد جراحی که عمدتاً برای درد انجام شود، فایده‌ی کمتر روشنی دارد؛ چون درد ممکن است علت دیگری داشته باشد و بعد از عمل بدتر شود یا شکلش عوض شود. قبل از تصمیم، علت درد را با اورولوژیست روشن کنید. مقاله‌ی اورولوژیست کیست و چه بیماری‌هایی را درمان میکند؟ نشان میدهد این پزشک به چه مشکلاتی رسیدگی میکند.
روشهای عمل واریکوسل
هدف همه‌ی روش‌ها یکی است: بستن رگ‌های معیوب تا خون از رگ‌های سالم عبور کند. مدلاینپلاس دو راه اصلی را نام میبرد:
- جراحی (واریکوسلکتومی): زیر بیهوشی انجام میشود و اورولوژیست رگ‌های غیرطبیعی را می‌بندد. ممکن است با برش پایین شکم یا به‌صورت لاپاراسکوپی (چند برش کوچک و دوربین) باشد. بیمار معمولاً همان روز مرخص میشود.
- آمبولیزاسیون: رادیولوژیست یک کاتتر را از رگ کشاله‌ی ران یا گردن به واریکوسل می‌رساند و یک فنر کوچک جریان رگ معیوب را می‌بندد. برش بسیار کوچک‌تر است و شب بستری لازم نیست.
کلینیک مایو برای جراحی دو روش رایج را نام میبرد: واریکوسلکتومی میکروسکوپی با برش کوچک در کشاله‌ی ران و واریکوسلکتومی لاپاراسکوپی با برش‌های کوچک شکم. هر دو با بیهوشی عمومی و معمولاً سرپایی انجام می‌شوند.
کدام روش بهتر است؟
راهنمای EAU روش میکروسکوپی از ناحیه‌ی کشاله‌ی ران را مؤثرترین روش میداند. مرور کاکرین در همین راهنما نشان میدهد این روش احتمالاً نرخ بارداری را اندکی بیشتر از سایر روشهای جراحی میکند. جدول زیر عود و هیدروسل را در چند روش نشان میدهد (اعداد از جدول همین راهنما):
| روش | عود یا ماندگاری واریکوسل | هیدروسل |
|---|---|---|
| میکروسکوپی (کشاله‌ی ران) | ۰٫۴٪ | ۰٫۴۴٪ |
| لاپاراسکوپی | ۳ تا ۶٪ | ۷ تا ۴۳٪ |
| جراحی باز با بستن بالای رگ در پشت صفاق | ۱۵ تا ۲۹٪ | ۵ تا ۱۰٪ |
| آمبولیزاسیون رتروگرید | ۳ تا ۱۱٪ | ۱۰٪ |
راهنمای EAU اضافه میکند روش میکروسکوپی به آموزش تخصصی جراح نیاز دارد. بنابراین تجربهی جراح در همین روش، موضوعی است که بهتر است از او بپرسید.
بعد از عمل: نقاهت و مراقبت
مدلاینپلاس میگوید بعد از جراحی در ۲۴ ساعت اول کیسه‌ی یخ روی ناحیه بگذارید تا تورم کمتر شود. بعد از آمبولیزاسیون هم یخ و بند نگه‌دارنده‌ی بیضه کمی لازم است، و چون برش کوچک‌تر است ترمیم سریع‌تر انجام میشود.
کلینیک مایو این زمان‌ها را میدهد:
- درد: معمولاً خفیف است، ولی ممکن است چند روز تا چند هفته طول بکشد. مسکن‌های تجویزی معمولاً کوتاه‌مدت‌اند و بعد مسکن‌های بدون نسخه جایگزین می‌شوند.
- بازگشت به کار: حدود یک هفته بعد از جراحی
- ورزش: حدود دو هفته بعد از جراحی
- بعد از آمبولیزاسیون: کار ظرف یک تا دو روز و ورزش بعد از حدود یک هفته
درباره‌ی رابطه‌ی جنسی و فعالیت‌های دیگر، از جراح خودتان بپرسید. این زمان‌ها میانگین‌اند و وضعیت هر فرد فرق میکند.
عوارض و خطرهای عمل
عمل واریکوسل بیخطر مطلق نیست. کلینیک مایو این خطرها را نام میبرد:
- هیدروسل (تجمع مایع اطراف بیضه)
- عود واریکوسل
- عفونت
- آسیب به شریان
- درد مزمن بیضه
- هماتوم (تجمع خون)
مدلاینپلاس خطر کوچکشدن بیضه، لخته‌ی خون، عفونت و آسیب به کیسه بیضه یا رگ مجاور را هم ذکر میکند. اگر بعد از عمل کیسه بیضه بیش از حد بزرگ شد، ممکن است هیدروسل باشد؛ مقاله‌ی هیدروسل چیست؟ علائم، درمان و فرق آن با هماتوسل اطلاعات بیشتری میدهد.
عمل چه فایده‌ای دارد؟
مدلاینپلاس میگوید بعد از جراحی احتمالاً تعداد اسپرم بالا میرود و ممکن است باروری بهتر شود. کلینیک مایو نتیجه‌های محتمل را این‌طور فهرست میکند: بازگشت بیضه به اندازهی طبیعی (در نوجوانان ممکن است رشد عقب‌مانده جبران شود)، بهبود تعداد یا کیفیت اسپرم، و باروری یا کیفیت بهتر نمونه برای روشهای کمک‌باروری مثل آی‌وی‌اف.
اما این‌ها وعدهی بارداری نیستند. مدلاینپلاس اشاره میکند کوچک‌شدگی بیضه معمولاً بهتر نمی‌شود، مگر اینکه عمل در نوجوانی زود انجام شود. برای اطمینان از اندازهی طبیعی بیضه می‌توانید مقاله‌ی اندازه بیضه سالم چقدر است؟ را هم ببینید.
کِی به پزشک مراجعه کنم؟
کلینیک مایو میگوید درد، تورم یا توده در کیسه بیضه باید زود توسط پزشک بررسی شود. معاینه‌های منظم پسران هم برای پایش رشد بیضه مهم است.
فوری به اورژانس بروید اگر:
- درد ناگهانی و شدید در یک بیضه دارید. منتظر نمانید تا خودش خوب شود.
- کیسه بیضه ناگهان و همراه با درد متورم شده است.
در نوبت عادی به اورولوژیست مراجعه کنید اگر:
- رگ‌های برجسته یا توده‌ای در کیسه بیضه حس می‌کنید.
- یک بیضه کوچک‌تر از دیگری شده است.
- دردی کند و مبهم دارید که با ایستادن بدتر میشود.
- ۱۲ ماه (یک سال) تلاش برای بارداری بی‌نتیجه بوده و واریکوسل شناخته‌شده دارید.
- بعد از عمل علائمی شبیه عفونت (مثل تب یا ترشح از زخم) دیدید؛ با جراح تماس بگیرید.
این مقاله جای معاینه‌ی پزشک را نمی‌گیرد. تصمیم برای عمل را باید همراه اورولوژیست و بر اساس معاینه، سونوگرافی و آزمایش اسپرم بگیرید.
پرسش‌های پرتکرار
آیا هر واریکوسلی باید عمل شود؟
نه. مدلاینپلاس واریکوسل را اغلب بیخطر میداند و میگوید معمولاً نیاز به درمان ندارد، مگر اینکه اندازهی بیضه تغییر کند یا مشکل باروری وجود داشته باشد. کلینیک مایو هم مینویسد گاهی هیچ درمانی لازم نیست.
عمل واریکوسل چه موقع توصیه میشود؟
کلینیک مایو جراحی را برای تأخیر در رشد بیضه، تعداد پایین یا نامنظم اسپرم و دردی که با دارو مهار نمی‌شود مطرح میکند. راهنمای انجمن اورولوژی اروپا (<span dir="ltr">EAU</span>) هم درمان را برای واریکوسل بالینی همراه با آزمایش غیرطبیعی اسپرم و ناباروری بدون علت دیگر پیشنهاد میکند، به شرط اینکه همسر ذخیره‌ی تخمدانی خوبی داشته باشد.
آیا بعد از عمل واریکوسل بارداری قطعی است؟
نه. مدلاینپلاس میگوید بعد از جراحی احتمالاً تعداد اسپرم بالا میرود و ممکن است باروری بهتر شود، اما وعدهی بارداری نمیدهد. مرور کاکرین که در راهنمای <span dir="ltr">EAU</span> آمده نشان میدهد روش میکروسکوپی احتمالاً نرخ بارداری را فقط اندکی بیشتر از سایر روشهای جراحی میکند.
بعد از عمل واریکوسل چند روز استراحت لازم است؟
کلینیک مایو مینویسد بازگشت به کار معمولاً حدود یک هفته و ورزش حدود دو هفته بعد از جراحی است. بعد از آمبولیزاسیون، کار روزمره ممکن است ظرف یک تا دو روز از سر گرفته شود. دقیقترین زمانبندی را جراح خودتان میگوید.
عوارض عمل واریکوسل چیست؟
کلینیک مایو این موارد را نام میبرد: تجمع مایع اطراف بیضه (هیدروسل)، عود واریکوسل، عفونت، آسیب به شریان، درد مزمن بیضه و تجمع خون (هماتوم). مدلاینپلاس هم از کوچکشدن بیضه، لخته و آسیب به کیسه بیضه یا رگ مجاور یاد میکند.
کدام روش عمل واریکوسل بهتر است؟
راهنمای <span dir="ltr">EAU</span> جراحی میکروسکوپی را مؤثرترین روش میداند؛ نرخ عود و هیدروسل در آن بسیار پایینتر از لاپاراسکوپی گزارش شده است. با این حال انتخاب روش به تجربهی جراح و وضعیت شما بستگی دارد.
منابع
- Varicocele: MedlinePlus Medical Encyclopedia (تعریف، علائم، تشخیص، جراحی و آمبولیزاسیون، عوارض)
- EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health — Male Infertility (درجهبندی، اندیکاسیون درمان، مقایسهی روش‌ها)
- Varicocele — Mayo Clinic Health Information Library (نسخه‌ی منتشرشده در Koç University Hospital، عضو Mayo Clinic Care Network؛ علائم، عوارض، جراحی، خطرها، نقاهت)
اگر این موضوع برای شما شخصی است و به نظر پزشک نیاز دارید:
دکتر رضا ولی‌پور · فلوشیپ جراحی درون‌بین کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اندویورولوژی)
دیدن سایت دکتر رضا ولیپورنظرات خوانندگان (۶)
این نظرها از نسخه‌ی قبلی نبض ما منتقل شده‌اند و امکان ثبت نظر تازه فعلاً بسته است.
بهنام سلام . من فکر میکنم علایم واریکوسل رو دارم و کنکوری هستم . به نظرتون میتونم دو ماه صبر کنم بعد واسه درمان و دکتر اقدام کنم تا بتونم با تمرکز کافی این دوماه رو درس بخونم ؟
نبض ما سلام دوست عزیز اینجا محل نظر گذاشتن است لطفا سوالات خود را از لینک زیر یا بخش از دکتر بپرسید سایت پیگیر شوید https://nabzema.com/faq
ابولفظل نیک مهر باسلام من واریکوسل گرید1و2دارم ایامشکل من فقط باجراحی حل میشودیابادارودرمان میشود
کاربر من سه ساله عمل واریکوسل انجام دادم ونتیجه ای ندیدم والان واریکوسل ام دباره عد کرده و میخوام برای دومین بار عمل کنم میخوام بدونم چند درصد احتمال خوب شدن من هست؟
amirhassannajafi جواب این سوال بسته شرایظ شما فرق می کند و حتما احتیاج به نظر متخصص ارولوژی دارد https://nabzema.com/ساختمان-پزشکان-نبض-ما/بهترین-متخصص-ارولوژی-مردان
سوسن سلام، ممکنه بفرمایید که زحمت نوشتن این مقاله با کدوم دکتر بوده ؟ که بشه باهاشون در تماس بود تا در مورد بعضی موارد ازشون سوال کنیم
مقاله‌های مرتبط
قرص تاداگرا 20 میلی گرم
قرص تاداگرا 20 میلی گرم برای درمان اختلال نعوظ در مردان استفاده می شود. . این دارو فقط در صورت تحریک جنسی به ایجاد نعوظ کمک می کند.
به‌روزرسانی ۲۳ دی ۱۳۹۹
درمان اختلال نعوظ با تزریق دارو به آلت تناسلی
تزریق به آلت تناسلی، شیوه ای مؤثر و قابل تحمل برای مردان مبتلا به اختلال نعوظ، برای دستیابی به یک نعوظ قوی می باشد.
به‌روزرسانی ۱۷ دی ۱۳۹۹
قرص اکسی بوتینین: کاربرد در بی‌اختیاری ادرار، نحوه‌ی مصرف و عوارض
قرص اکسی بوتینین با شل کردن عضله‌ی مثانه، علائم مثانه‌ی بیش‌فعال و نشت فوریتی ادرار را کم میکند. کاربرد، شکل‌های دارو، عوارض و هشدارهای مهم را بخوانید.
به‌روزرسانی ۲۴ مهر ۱۴۰۵