علائم عقیم بودن در بیشتر زنان و مردان فقط یک چیز است: با رابطهی منظم و بدون پیشگیری، بعد از یک سال بارداری اتفاق نمیافتد. گاهی نشانههای دیگری هم هست؛ مثل قاعدگی نامنظم در زن، یا تورم بیضه در مرد. ولی جواب قطعی را فقط آزمایش میدهد، نه نگاه کردن به بدن.
مطالب این مقاله از صفحه‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO)، NHS، مدلاینپلاس و NICHD (NIH) و کلیولند کلینیک گرفته شده است. این مقاله جای معاینه را نمی‌گیرد.
عقیم بودن یعنی چه و از کجا بفهمم عقیم شده‌ام؟
سازمان جهانی بهداشت ناباروری را بیماری دستگاه تولیدمثل مرد یا زن میداند و آن را این‌طور تعریف می‌کند: باردار نشدن بعد از ۱۲ ماه یا بیشتر رابطهی جنسی منظم و بدون پیشگیری. «عقیم شدن» و «نازایی» در زبان روزمره همین معنا را دارند.
دو نوع ناباروری داریم. در ناباروری اولیه فرد تا حالا هیچ بارداری نداشته است. در ناباروری ثانویه قبلاً دست‌کم یک بار بارداری اتفاق افتاده ولی حالا نمیافتد (WHO).
این مشکل کم‌یاب نیست. سازمان جهانی بهداشت تخمین می‌زند حدود یک نفر از هر شش نفر در سن باروری در طول عمرش ناباروری را تجربه می‌کند. NHS هم میگوید حدود یک زوج از هر هفت زوج برای باردار شدن مشکل دارند.
یک نکته‌ی مهم: ناباروری فقط «مشکل زن» نیست. مدلاینپلاس مینویسد ناباروری هم در مردان و هم در زنان دیده میشود و گاهی هر دو نفر در آن سهم دارند. NHS هم میگوید در حدود یک‌چهارم موارد علتی پیدا نمی‌شود.
عقیم بودن با ناتوانی جنسی فرق دارد؟
بله، و این مهم‌ترین سوءتفاهم درباره‌ی این موضوع است. ناباروری یعنی بارداری اتفاق نمیافتد. ناتوانی جنسی (اختلال نعوظ) یعنی مشکل در رسیدن به نعوظ کافی یا نگه داشتن آن در رابطه.
کلیولند کلینیک اختلال نعوظ را یکی از نشانههای احتمالی همراه اسپرم کم می‌آورد، نه نشانهی همیشگی ناباروری. همان منبع میگوید کم بودن اسپرم معمولاً هیچ علامتی ندارد. یعنی مردی که رابطهی کاملاً عادی دارد ممکن است نابارور باشد، و مردی که مشکل نعوظ دارد ممکن است کاملاً بارور باشد.
پس «عقیم بودن» را از روی کیفیت رابطه یا میل جنسی نمی‌شود فهمید.
علائم عقیم بودن در مردان چیست؟
کلیولند کلینیک صریح مینویسد نشانهی اصلی ناباروری مرد، بچه‌دار نشدن است. در بیشتر موارد کم بودن اسپرم (الیگواسپرمی) هیچ نشانه‌ای ندارد و مرد اصلاً متوجه آن نمی‌شود.
با این حال، اگر علت ناباروری یک مشکل زمینه‌ای باشد، ممکن است این نشانه‌ها دیده شوند (کلیولند کلینیک):
- کم شدن موی صورت و بدن
- اختلال نعوظ
- کاهش میل جنسی
- تورم، درد یا توده‌ی قابل لمس در بیضه
وقتی ناباروری با کمبود تستوسترون (هورمون مردانه) همراه است، کلیولند کلینیک خستگی، ناتوانی جنسی، افسردگی، افزایش وزن و بی‌حوصلگی را هم نام می‌برد. NHS هم توضیح میدهد بیضه‌ها اسپرم را می‌سازند و ذخیره می‌کنند و آسیب به آن‌ها میتواند کیفیت مایع منی را به‌شدت پایین بیاورد.
یکی از علت‌های شناخته‌شده در مردان، گشاد شدن رگ‌های بیضه است. اگر درباره‌اش کنجکاوید، مقاله‌ی واریس بیضه (واریکوسل) و رابطه‌اش با ناباروری را بخوانید.
علائم عقیم بودن در زنان چیست؟
کلیولند کلینیک میگوید بیشتر زنان نابارور هم بهجز باردار نشدن علامتی ندارند. نشانههایی که میتواند به ناباروری ربط داشته باشد این‌هاست:
- قاعدگی نامنظم یا قطع قاعدگی
- خونریزی نامنظم از واژن
- درد لگن یا شکم
علتش معمولاً در یکی از چند جای کلیدی است. NHS مینویسد ناباروری در زنان معمولاً از مشکل تخمک‌گذاری می‌آید، یعنی آزاد شدن ماهانه‌ی تخمک از تخمدان. مدلاینپلاس هم تخمک‌گذاری نکردن را، که اغلب به خاطر سندرم تخمدان پلی‌کیستیک است، از علت‌های شایع میداند. اگر قاعدگی‌تان نامنظم است، مقاله‌ی تخمدان پلی‌کیستیک و ناباروری کمک‌تان می‌کند.
علت‌های دیگری هم هست، مثل مشکل لوله‌های رحمی که WHO و NHS نام می‌برند؛ علت دقیق را پزشک بعد از آزمایش‌ها مشخص می‌کند.
سن هم مهم است. مدلاینپلاس مینویسد هم باروری و هم خطر سقط بعد از ۳۵ سالگی به‌طور محسوسی بدتر میشود. برای اینکه بدانید سن روی تخمدان چه اثری دارد، مقاله‌ی ذخیره‌ی تخمدان و اثر آن بر ناباروری را ببینید.
خلاصه‌ی نشانه‌ها: مرد و زن کنار هم
| مردان | زنان | |
|---|---|---|
| نشانهی اصلی | بچه‌دار نشدن بعد از یک سال تلاش | باردار نشدن بعد از یک سال تلاش |
| نشانههای احتمالی دیگر | کاهش موی صورت و بدن، کاهش میل جنسی، تورم یا توده‌ی بیضه | قاعدگی نامنظم یا قطع‌شده، خونریزی نامنظم، درد لگن یا شکم |
| بدون علامت؟ | کم بودن اسپرم معمولاً هیچ علامتی ندارد | بیشتر زنان بهجز باردار نشدن علامتی ندارند |
| آزمایش اصلی | آنالیز مایع منی | آزمایش خون هورمون و سونوگرافی |
منبع جدول: کلیولند کلینیک، NHS و مدلاینپلاس.
با چه آزمایش‌هایی ناباروری تشخیص داده میشود؟
مدلاینپلاس مینویسد بررسی برای هر دو نفر با شرح‌حال و معاینه شروع میشود. NHS میگوید پزشک می‌پرسد چه مدت است برای بارداری تلاش می‌کنید، هر چند وقت یک بار رابطه دارید و آیا رابطه سخت یا دردناک است، چه داروهایی مصرف می‌کنید و آیا سیگار، الکل یا استرس در زندگی‌تان هست. بهتر است هر دو نفر با هم بروند.
آزمایش‌های مرد (NHS، کلیولند کلینیک و مدلاینپلاس):
- آنالیز مایع منی (اسپرموگرام): مشکلاتی مثل کم بودن تعداد اسپرم یا حرکت نکردن درست آن را نشان میدهد. توضیح کامل در مقاله‌ی با آزمایش اسپرم چه چیزهایی مشخص میشود؟
- آزمایش خون: سطح هورمون‌ها، از جمله تستوسترون، و گاهی ناهنجاری کروموزومی
- آزمایش کلامیدیا با نمونه‌ی ادرار، چون این عفونت میتواند بر باروری اثر بگذارد
- سونوگرافی کیسهی بیضه برای پیدا کردن واریکوسل یا مشکلات دیگر بیضه
- در موارد خاص، نمونه‌برداری از بیضه
آزمایش‌های زن (NHS و کلیولند کلینیک):
- آزمایش خون پروژسترون برای اینکه معلوم شود تخمک‌گذاری اتفاق می‌افتد یا نه؛ اگر قاعدگی نامنظم باشد، هورمون‌های دیگر هم بررسی می‌شوند
- سونوگرافی برای دیدن تخمدان‌ها، رحم و لوله‌ها
- هیستروسالپنگوگرافی: عکس رادیولوژی از رحم و لوله‌ها بعد از تزریق ماده‌ی رنگی، برای پیدا کردن انسداد لوله
- آزمایش کلامیدیا
- لاپاراسکوپی: بررسی رحم، لوله‌ها و تخمدان‌ها با دوربین از برش کوچک شکم؛ NHS میگوید معمولاً وقتی انجام میشود که احتمال مشکل بالاست
اگر نابارور باشم، درمان دارد؟
درمان به علت بستگی دارد. مدلاینپلاس میگوید انتخاب درمان به علت، مدت تلاش برای بارداری و سن بستگی دارد و گزینه‌ها شامل درمان علت زمینه‌ای، دارو، روش‌های کمک‌باروری و جراحی است. اگر می‌خواهید درباره‌ی یکی از این روش‌ها بیشتر بدانید، مقاله‌ی درمان ناباروری با آی‌وی‌اف را بخوانید. انتخاب روش را فقط پزشک بعد از آزمایش‌ها تعیین می‌کند.
کِی به پزشک مراجعه کنم؟
کلیولند کلینیک زمان مراجعه را بر اساس سن زن این‌طور تعیین می‌کند:
| سن زن | بعد از چه مدت تلاش بدون بارداری |
|---|---|
| زیر ۳۵ سال | یک سال |
| ۳۵ تا ۳۹ سال | شش ماه |
| ۴۰ سال و بالاتر | کمتر از شش ماه |
NHS هم به زنان ۳۶ سال و بالاتر توصیه می‌کند زودتر به پزشک مراجعه کنند.
بدون صبر کردن به پزشک مراجعه کنید اگر:
- قاعدگی نامنظم دارید (NICHD، مدلاینپلاس) یا قاعدگی‌تان قطع شده است (کلیولند کلینیک)
- سابقه‌ی عفونت لگنی دارید (مدلاینپلاس)
- بیماری‌ای دارید که می‌دانید باروری را کم می‌کند (NICHD)
- مرد هستید و در بیضه تورم، درد یا توده حس می‌کنید (کلیولند کلینیک)
- شما یا همسرتان قبلاً مشکل باروری داشته‌اید (NHS، مدلاینپلاس)
یادتان باشد بررسی باید برای هر دو نفر انجام شود، نه فقط برای زن. اگر ناباروری باعث افسردگی، غم یا احساس شکست شده است، کلیولند کلینیک کمک گرفتن از درمانگر یا روان‌پزشک را توصیه می‌کند؛ این احساس‌ها شایع‌اند و کمک گرفتن برایشان طبیعی است.
پرسش‌های پرتکرار
از کجا بفهمم عقیم شدم؟
طبق <span dir="ltr">NHS</span> و مدلاینپلاس نشانهی اصلی این است که با رابطهی منظم و بدون پیشگیری، بعد از یک سال بارداری اتفاق نیفتد. بیشتر آدمها علامت دیگری ندارند؛ پس فقط آزمایش، مثل آزمایش مایع منی برای مرد و آزمایش هورمون و سونوگرافی برای زن، میتواند جواب قطعی بدهد.
عقیم بودن یعنی چه؟
سازمان جهانی بهداشت ناباروری را بیماری دستگاه تولیدمثل مرد یا زن میداند که با باردار نشدن بعد از ۱۲ ماه یا بیشتر رابطهی منظم بدون پیشگیری تعریف میشود. «عقیم» در زبان روزمره همین ناباروری است و لزوماً به معنای ناتوانی دائمی نیست.
آیا عقیم بودن با ناتوانی جنسی یکی است؟
نه. ناباروری یعنی بارداری اتفاق نمیافتد؛ ناتوانی جنسی (اختلال نعوظ) یعنی مشکل در نعوظ. کلیولند کلینیک اختلال نعوظ را یکی از نشانههای احتمالی همراه اسپرم کم میداند و میگوید کم بودن اسپرم معمولاً هیچ علامتی ندارد.
علائم عقیم بودن در مردان چیست؟
کلیولند کلینیک مینویسد کم بودن تعداد اسپرم معمولاً هیچ علامتی ندارد. گاهی بسته به علت، کاهش موی صورت و بدن، اختلال نعوظ، کاهش میل جنسی، یا تورم، درد یا توده در بیضه دیده میشود.
علائم عقیم بودن در زنان چیست؟
طبق کلیولند کلینیک بیشتر زنان بهجز باردار نشدن علامتی ندارند. نشانههایی که میتواند به ناباروری ربط داشته باشد شامل قاعدگی نامنظم یا قطع قاعدگی، خونریزی نامنظم واژن و درد لگن یا شکم است.
بعد از چند ماه تلاش برای بارداری باید آزمایش بدهم؟
کلیولند کلینیک میگوید زیر ۳۵ سال بعد از یک سال، بین ۳۵ تا ۳۹ سال بعد از شش ماه، و از ۴۰ سال به بالا حتی زودتر از شش ماه. اگر قاعدگی نامنظم دارید یا بیماری شناختهشدهای که بر باروری اثر دارد، صبر نکنید.
آزمایش عقیم بودن مردان چیست؟
آزمایش اصلی آنالیز مایع منی است که به گفتهی <span dir="ltr">NHS</span> مشکلاتی مثل کم بودن تعداد اسپرم یا حرکت نکردن درست آن را نشان میدهد. پزشک ممکن است آزمایش خون هورمون، آزمایش کلامیدیا و سونوگرافی کیسهی بیضه را هم بخواهد.
منابع
- Infertility — World Health Organization fact sheet
- Infertility — NHS
- Infertility: Diagnosis — NHS
- Infertility: Causes — NHS
- Infertility — MedlinePlus (NIH)
- Infertility — MedlinePlus Medical Encyclopedia
- Male Infertility — MedlinePlus (NIH)
- Infertility — Cleveland Clinic
- Male Infertility — Cleveland Clinic
- Oligospermia (Low Sperm Count) — Cleveland Clinic
- When should I consult a health care provider about infertility? — NICHD (NIH)
اگر این موضوع برای شما شخصی است و به نظر پزشک نیاز دارید:
دکتر حسین کرمی · تخصص جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اورولوژی)
دیدن سایت دکتر حسین کرمینظرات خوانندگان (۱۰)
این نظرها از نسخه‌ی قبلی نبض ما منتقل شده‌اند و امکان ثبت نظر تازه فعلاً بسته است.
سامان سلام…. من 19سالمه و تاحالا دقت نکردم ک بگم چند وقته ولی الان یک یا شاید دوردزه ک بیضه هام تفارن ندارن و بیضه چپ پایین تر از راست هستش مشکلی در باروری ایجاد نمیشه؟؟؟!!
erfan من جوانی 16 ساله هستم هر یه روز در میان یا گاهی اوقات هر روز عمل نادرست و زشت خود ارضایی را انجام میدم و خیلی هم ازاین کارم ناراحتم ولی نمی توانم ترکش کنم می خواهم بدانم که این ادامه داشته باشد باعث مشکلات عقیم شدن و نا باروری میشود چی کار بکنم من…
mahsa سلام، ن خیلی کم پیش میاد ک از طریق خود ارضایی عقیم شد، عقیم نمیشی اما لذت جنسی هنگام رابطه با شریک جنسیتو تا حدودی از دست میدی و میل جنسی ات در اینده کم میشه ک گاهی باعث طلاقم شده! سعی کن وقتی تحریک میشی فکرتو مشغول چیز دیگه یا سرگرم کاری دیه کنی خودتو
یه دوست جزبدبختی هیچی نصیبت نمیشه من قبلا چنین مشکلی داشتم و زندگی پراز بدبختی و خرابی نداشتم الان با لطف و کمک خدا گذاشتم کنار و روز به روز زندگیم برکت پیدا میکنه در ضمن حین نزدیکی کلی مشکل سخت برات پیدا میشه (خیانت همسر. زود انزالی کلی بدبختی دیگه)ازهمه بدتر هم دوری از خدا هرکی این کارو بگذاره کنار دنیا آخرتو پیروز شده با توکل به حق میشه گذاشت کنار چون خود خدا مهربان گفته من یاد که علی الله فهو حس به(هر کس به خدا توکل کند پس خدا برای او کافیست) یا حق التماس تفکر وتعقل
Morad ما هنگامی که خود ارضایی میکنیم بافت قسمت جنسی آسیب میبیند از کجا بفهمیم بافت بهبود یافته است
shahab سلام من 14سالمه ولی چند وقته پیش با پسر خالم که هم سنه خودمه رابطه داشتم و به جایه منی مذی در میاد یا بعضی وقتا خیلی کم منی در میاد میشه جواب بدین من نمیدونم الا عقیمم یا ن
کاربر من جوانی ۱۵ ساله هستم تا الان ۵یا ۶ بار خود ارضایی کردم وخیلی ناراحتم از این کار ولی تمام حالت ها برایم اتفاق میوفتد خستگه واولش احساس خوبی بهم دست میده ولی اسپرم از بدنم خارج نمیشه آیا من عقیم هستم یا خواهشن جواب بدید
ابولفضل من جوانی ۱۵ ساله هستم تا الان ۵یا ۶ بار خود ارضایی کردم وخیلی ناراحتم از این کار ولی تمام حالت ها برایم اتفاق میوفتد خستگه واولش احساس خوبی بهم دست میده ولی اسپرم از بدنم خارج نمیشه آیا من عقیم هستم یا خواهشن جواب بدید
عرفان خودتو داری حسابی بد بخت میکنی خود ارضایی با نزدیکی کلی فرق و تفاوت داره تازه هم زوده حالا بذاری کنار خیلی خیلی خیلی سود کردی وگرنه خدا به دادت برسه
مقاله‌های مرتبط
قرص تاداگرا 20 میلی گرم
قرص تاداگرا 20 میلی گرم برای درمان اختلال نعوظ در مردان استفاده می شود. . این دارو فقط در صورت تحریک جنسی به ایجاد نعوظ کمک می کند.
به‌روزرسانی ۲۳ دی ۱۳۹۹
درمان اختلال نعوظ با تزریق دارو به آلت تناسلی
تزریق به آلت تناسلی، شیوه ای مؤثر و قابل تحمل برای مردان مبتلا به اختلال نعوظ، برای دستیابی به یک نعوظ قوی می باشد.
به‌روزرسانی ۱۷ دی ۱۳۹۹
قرص اکسی بوتینین: کاربرد در بی‌اختیاری ادرار، نحوه‌ی مصرف و عوارض
قرص اکسی بوتینین با شل کردن عضله‌ی مثانه، علائم مثانه‌ی بیش‌فعال و نشت فوریتی ادرار را کم می‌کند. کاربرد، شکل‌های دارو، عوارض و هشدارهای مهم را بخوانید.
به‌روزرسانی ۲۴ مهر ۱۴۰۵