سوزش ادرار یعنی هنگام ادرار کردن درد، ناراحتی یا سوزش حس کنید؛ نامی که پزشکان به آن «دیزوری» میگویند. شایع‌ترین علتش عفونت یا التهاب در مجاری ادراری است.
درباره‌ی درمان خانگی سوزش ادرار جواب صادقانه این است: خانه می‌تواند علائم را سبک کند، ولی عفونت را درمان نمی‌کند. اگر علتش عفونت باشد، درمان آن آنتی‌بیوتیکی است که پزشک یا داروساز تعیین میکند. در ادامه می‌خوانید چه کارهایی واقعاً منبع معتبر دارند و از چه نشانه‌هایی باید جدی بگیرید.
سوزش ادرار یعنی چه و چرا پیش میآید؟
مدلاینپلاس مینویسد سوزش ادرار «اغلب» به‌خاطر عفونت یا التهاب جایی در مجاری ادراری است. چند علت اصلی:
- عفونت ادراری (UTI): معمولاً باکتری‌هایی که از مدفوع از راه پیشابراه (لوله‌ی خروج ادرار) وارد مجرا می‌شوند. عفونت مثانه، پیشابراه یا کلیه همه جزو این گروه‌اند.
- عفونتهای مقاربتی مثل سوزاک، کلامیدیا و هرپس تناسلی.
- تحریک پوست و مخاط: مثلاً کف حمام، عطر یا لوسیون در ناحیه‌ی تناسلی.
- التهاب بدون عفونت: مثل سیستیت بینابینی (التهاب مزمن مثانه).
- عفونتهای واژن مثل قارچی.
سوزش ادرار در زنان چه فرقی دارد؟
زنان بیشتر از مردان به عفونت ادراری دچار می‌شوند. مدلاینپلاس میگوید حدود چهار برابر مردان. NHS دلیلش را کوتاه‌تر بودن پیشابراه در زنان می‌داند که باکتری را سریع‌تر به مثانه می‌رساند.
طبق NHS این موارد خطر را بالا می‌برند:
- بارداری
- یائسگی
- پاک‌کردن از پشت به جلو بعد از دستشویی
- استفاده از ژل یا کاندوم حاوی اسپرم‌کش
- دیابت کنترل‌نشده
- کم‌نوشیدن مایعات
در زنان علت غیرعفونی هم کم نیست: مدلاینپلاس از تغییرات بافت واژن بعد از یائسگی و تحریک با محصولات بهداشتی نام میبرد.
اگر همراه سوزش ترشح غیرعادی از واژن هم دارید، مدلاینپلاس آن را از دلایل مراجعه به پزشک می‌داند، چون ممکن است عفونت واژن یا مقاربتی در کار باشد.
سوزش ادرار در مردان: پروستات و مجرا
در مردان عفونت ادراری کمتر شایع است، برای همین پزشک دنبال علت می‌گردد. یکی از علت‌های شناخته‌شده پروستاتیت است، یعنی التهاب غده‌ی پروستات. NHS علائمش را این‌طور میگوید:
- سوزش یا سوزن‌سوزن‌شدن هنگام ادرار
- دشواری ادرار یا زور زدن
- تکرر ادرار
- درد در آلت، کیسه‌ی بیضه یا ناحیه‌ی مقعد
- درد هنگام انزال
- تب
پروستاتیت با آنتیبیوتیک درمان می‌شود و NHS آن را وضعیتی می‌داند که «می‌تواند جدی باشد و کمک فوری پزشکی می‌خواهد». علت دیگر در مردان عفونتهای مقاربتی و التهاب پیشابراه است. پس سوزش ادرار مردانه را با نوشیدن آب و صبر کردن رها نکنید.
در خانه چه کاری کمک میکند؟
طبق NHS برای سبک‌کردن علائم عفونت ادراری فقط این کارها توصیه می‌شود:
- استراحت و آب کافی: آن‌قدر مایعات بنوشید که ادرارتان در طول روز مرتب و رنگ‌روشن باشد.
- مسکن ساده: NHS پاراستامول را برای کم‌کردن درد و تب نام میبرد (حداکثر چهار بار در روز؛ دوز را از برگه‌ی راهنمای دارو یا داروساز بپرسید).
- پرهیز از نوشیدنی‌های محرک مثانه: آبمیوه، قهوه و الکل.
برای جلوگیری از بدتر شدن یا برگشتن، NHS این نکته‌ها را هم میگوید: از جلو به عقب پاک کنید، ادرارتان را نگه ندارید، بعد از رابطه‌ی جنسی هرچه زودتر ادرار کنید، لباس زیر نخی بپوشید، از صابون معطر در ناحیه‌ی تناسلی استفاده نکنید و غذا و نوشیدنی خیلی شیرین نخورید.
این‌ها «درمان» عفونت نیستند؛ فقط راحتی می‌دهند. اگر ظرف ۴۸ ساعت بهتر نشدید، خانگی ماندن کافی نیست.
آب کرنبری و دمنوش‌ها اثر دارند؟
بخش بزرگی از جست‌وجوها دنبال همین سؤال است. جواب NHS روشن است: بعضی افراد غیرباردار برای پیشگیری از عفونت از کرنبری استفاده میکنند و ممکن است کمک کند، ولی شواهدی نیست که برای سبک‌کردن علائم یا درمان عفونتِ شروعشده مؤثر باشد. همان منبع می‌افزاید این فرآورده‌ها می‌توانند قند زیادی داشته باشند و کسی که وارفارین می‌خورد باید از کرنبری دوری کند. در بارداری هم قبلش با پزشک مشورت کنید.
درباره‌ی دمنوش‌ها و گیاهان دیگر، منابع بالا (NHS و مدلاینپلاس) چیزی توصیه نکرده‌اند؛ پس در این مقاله هم توصیه‌ای نمی‌کنیم. وعده‌ی «درمان قطعی با گیاه» بدون منبع معتبر قابل اعتماد نیست.
علت‌ها، نشانه‌های همراه و کار درست
| علت احتمالی | نشانه‌های همراه | کار درست |
|---|---|---|
| عفونت مثانه یا پیشابراه | تکرر ادرار، فوریت، ادرار کدر یا بودار، درد زیر شکم | مراجعه به پزشک یا داروساز؛ احتمال آنتیبیوتیک؛ در این فاصله آب کافی و مسکن ساده |
| عفونت کلیه | تب و لرز، درد پهلو یا کمر، تهوع | مراجعه‌ی فوری؛ آنتیبیوتیک با نسخه |
| پروستاتیت (مردان) | درد آلت یا بیضه، دشواری ادرار، تب | ویزیت پزشک؛ آنتیبیوتیک |
| عفونت مقاربتی | ترشح از آلت یا واژن | ویزیت و آزمایش؛ درمان اختصاصی هر عفونت |
| تحریک پوست یا یائسگی | سوزش بدون تب، بعد از مصرف صابون، عطر یا لوسیون | قطع محصول تحریک‌کننده؛ در صورت ادامه ویزیت |
کِی سوزش ادرار خطرناک است؟
NHS مینویسد عفونت کلیه اگر درمان نشود جدی است و می‌تواند به سپسیس (واکنش خطرناک بدن به عفونت) برسد. نشانه‌های هشدار:
- تب بالا یا برعکس دمای خیلی پایین (زیر ۳۶ درجه)
- لرز و احساس سرما یا گرما
- درد زیر شکم یا پشت، درست زیر دنده‌ها
- خون در ادرار (صورتی، قرمز یا قهوه‌ای تیره)
- تهوع و استفراغ
- گیجی، خواب‌آلودگی یا اشکال در حرف زدن؛ در این حالت فوراً اورژانس را خبر کنید و خودتان رانندگی نکنید
کِی به پزشک مراجعه کنم؟
NHS و مدلاینپلاس در این موارد مراجعه‌ی سریع را توصیه میکنند:
- مرد هستید، باردارید، دیابت دارید یا سن‌تان ۶۵ سال یا بیشتر است.
- سوزش بیش از یک روز ادامه دارد، یا ظرف ۴۸ ساعت بهتر نمی‌شود یا سریع‌تر بدتر می‌شود.
- تب دارید یا خون در ادرار می‌بینید.
- از آلت یا واژن ترشح دارید.
- عفونت ادراری را زیاد تکرار می‌کنید (دو بار در شش ماه یا سه بار در یک سال).
- سوند ادراری دارید یا سیستم ایمنی ضعیفی دارید.
- کودک شما سوزش یا نشانه‌های عفونت ادراری دارد.
پزشک معمولاً آزمایش ادرار می‌گیرد. اگر نتیجه‌ی آزمایش ادرار چیز دیگری مثل پروتئین در ادرار نشان داد، باید همان را هم پیگیری کنید. اگر آنتیبیوتیک لازم باشد، نوع آن را پزشک یا داروساز تعیین میکند و بدون نسخه نباید خودتان شروع کنید. اگر دارویی برایتان تجویز شد، پیش از مصرف درباره‌ی عوارضش بخوانید؛ مثلاً قرص سیپروفلوکساسین.
یادتان باشد: این مقاله جای ویزیت نیست. اگر نگران هستید، با پزشک خود مشورت کنید.
پرسش‌های پرتکرار
درمان خانگی سوزش ادرار چیست؟
طبق <span dir="ltr">NHS</span> کارهای خانگی فقط علائم را کم میکنند: استراحت، نوشیدن آب به اندازهای که ادرار روشن و کمرنگ باشد، مصرف مسکن ساده مثل پاراستامول و پرهیز از نوشیدنیهایی که مثانه را تحریک میکنند (آبمیوه، قهوه و الکل). اگر علت سوزش عفونت باشد، این کارها آن را درمان نمیکنند و ممکن است آنتیبیوتیک لازم شود.
درمان خانگی سوزش ادرار در زنان با مردان فرق دارد؟
مراقبتهای خانگی تقریباً یکی است، ولی ارزیابی پزشکی فرق دارد. <span dir="ltr">NHS</span> مینویسد مرد بودن خودش دلیلی برای گرفتن وقت فوریِ پزشک است، چون عفونت ادراری در مردان کمتر شایع است و ممکن است به پروستات یا علت دیگری مربوط باشد. زنان هم اگر باردار باشند یا دیابت داشته باشند نباید منتظر بمانند.
آیا آب کرنبری سوزش ادرار را خوب میکند؟
طبق <span dir="ltr">NHS</span> شواهدی نیست که آب کرنبری یا مکملهای آن علائم را کم کنند یا عفونتِ شروعشده را درمان کنند. همان منبع مینویسد برای پیشگیری از عفونتهای تکرارشونده مقداری شواهد هست که شاید کمک کند و کسی که وارفارین مصرف میکند باید از آن دوری کند.
سوزش ادرار بدون عفونت هم پیش میآید؟
بله. مدلاینپلاس علتهایی مثل التهاب مثانه (سیستیت بینابینی)، تغییرات بافت واژن بعد از یائسگی، تحریک پوست با کف حمام، عطر و لوسیون، و عفونتهای مقاربتی مثل سوزاک و کلامیدیا را نام میبرد. چون درمان هر کدام فرق دارد، دلیل سوزش را باید پزشک مشخص کند.
سوزش ادرار چند روز طول میکشد تا خودش خوب شود؟
مدلاینپلاس مینویسد اگر سوزش ادرار بیش از یک روز ادامه پیدا کند باید با پزشک تماس بگیرید. <span dir="ltr">NHS</span> هم میگوید اگر علائم سریع بدتر شود یا ظرف ۴۸ ساعت از شروع درمان یا مراقبت خانگی بهتر نشود، نیاز به ارزیابی فوری وجود دارد.
برای سوزش ادرار آنتیبیوتیک را خودم شروع کنم؟
نه. آنتیبیوتیک را باید پزشک یا داروساز بعد از بررسی علائم، و گاهی آزمایش ادرار، تعیین کند. <span dir="ltr">NHS</span> تأکید میکند دورهی تجویزشده را کامل مصرف کنید، حتی اگر زودتر احساس بهبودی کردید.
سوزش ادرار در بارداری خطرناک است؟
هم <span dir="ltr">NHS</span> و هم مدلاینپلاس میگویند زن باردار با سوزش ادرار نباید خودش را با مراقبت خانگی بگذراند و باید به پزشک مراجعه کند.
منابع
- Urinary tract infections (UTIs) — NHS (علائم، مراقبت خانگی، کرنبری، چه وقت پزشک)
- Cystitis — NHS (به صفحهی عفونتهای ادراری هدایت می‌شود)
- Urination - painful — MedlinePlus Medical Encyclopedia (علت‌های دیزوری و زمان مراجعه)
- Urinary Tract Infections — MedlinePlus (علائم و خطر در زنان و مردان)
- Prostatitis — NHS (التهاب پروستات در مردان)
- Kidney infection — NHS (عفونت کلیه و علائم هشدار)
اگر این موضوع برای شما شخصی است و به نظر پزشک نیاز دارید:
دکتر حسین کرمی · تخصص جراحی کلیه، مجاری ادراری و تناسلی (اورولوژی)
دیدن سایت دکتر حسین کرمیمقالههای مرتبط
قرص تاداگرا 20 میلی گرم
قرص تاداگرا 20 میلی گرم برای درمان اختلال نعوظ در مردان استفاده می شود. . این دارو فقط در صورت تحریک جنسی به ایجاد نعوظ کمک می کند.
به‌روزرسانی ۲۳ دی ۱۳۹۹
درمان اختلال نعوظ با تزریق دارو به آلت تناسلی
تزریق به آلت تناسلی، شیوه ای مؤثر و قابل تحمل برای مردان مبتلا به اختلال نعوظ، برای دستیابی به یک نعوظ قوی می باشد.
به‌روزرسانی ۱۷ دی ۱۳۹۹
درمان پروستات با حنا و عسل
درمان پروستات نعوظ را بهبود می دهد.در این مقاله درباره درمان پروستات با حنا ، درمان پروستات با عسل ، مزایای و عوارض ماساژ پروستات بخوانید.
به‌روزرسانی ۲۴ اردیبهشت ۱۳۹۸