راههای انتقال و درمان هپاتیت C و B

هپاتیت به معنی التهاب در پارانشیم کبد است و به دلایل مختلفی می‌تواند ایجاد شود که بعضی از آنها قابل سرایت هستند و برخی مسری نیستند.

نبض ما- عامل بیماری هپاتیت ویرال (ویروسی) یک ویروس است و در ابتدا می‌تواند مثل یک سرماخوردگی بروز نماید؛ ولی بیماری مزمن هپاتیت “C” بر عکس سرماخوردگی معمولی به دلیل از کار افتادن کبد و مشکل بودن درمان می‌تواند حیات بیمار را تهدید کند. بیشتر مبتلایان به هپاتیت از نوع C و B علائمی ندارد. برخی از این بیماران علائم سرشتی عفونت ویروسی را نشان می‌دهند از قبیل خستگی، دل درد، درد عضلانی و تهوع و بی اشتهایی، ولی در موارد پیشرفته علائم نارسایی کبدی بروز می‌کند که شامل تورم شکم، اندامها، یرقان و خونریزی‌های گوارشی و … است.

انواع هپاتیت

در حال حاضر ۸ نوع ازاین ویروس شناخته شده‌است.

• هپاتیت نوع A
• هپاتیت نوع B
• هپاتیت نوع C
• هپاتیت نوع D (همیشه همراه با نوع B)
• هپاتیت نوع E
• هپاتیت نوع F
• هپاتیت نوع G

در حال حاضر ۱۰ تا ۱۵ درصد مبتلایان در هیچکدام از این دسته‌ها قرار نمی‌گیرند به همین دلیل می‌شود انتظار ویروس نوع H را نیز داشت.

هپاتیت C

هپاتيت C  نوعي بيماري كبدي است كه در اثر عفونت به ويروس هپاتيت C رخ مي‌دهد. ويروس هپاتيت C در سلول‌هاي كبدي زندگي مي‌كند و موجب التهاب كبد (هپاتيت) مي‌شود. اين ويروس همچنين مي‌تواند موجب آسيب‌ دايمي كبد مثل سيروز (تنبلي كبد)، سرطان كبد و نارسايي كبد شود.

بسياري از بيماران تا زماني كه دچار آسيب كبدي شوند، از بيماري خود بي‌اطلاع هستند و اين امر ممكن است چندين سال پس از آلوده شدن فرد به ويروس هپاتيت C رخ دهد. بلافاصله پس از اينكه فردي به ويروس هپاتيت C آلوده شود، وارد مرحله كوتاه مدت و ابتدايي (فاز حاد) بيماري مي‌شود. پس از اين مرحله، ويروس هپاتيت از بدن بعضي افراد به طور دايمي از بدن پاك مي‌شود و هرگز مشكل كبدي پديد نمي‌آيد ولي حدود 85 درصد از مبتلايان به اين ويروس،وارد فاز پيشرفته و طولاني مدت بيماري مي‌شوند.

اگر فردي داراي عوامل خطر ابتلا به هپاتيت C مانند تزريق وريدي است، دچارعلايم هپاتيت C مانند خستگي، درد عضلاني، كاهش اشتها، تهوع، ادرار پررنگ، مدفوع كم رنگ، تب يا زردي است، مشكوك به تماس با فرد مبتلا هپاتيت C است و تست خانگي او از نظر ابتلا به هپاتيت C مثبت شده بايد به پزشك مراجعه كند. بيمار مبتلا به هپاتيت C در صورت دچار شدن به خونريزي از مقعد يا استفراغ خوني و گيجي شديد يا توهم بايد با اورژانس تماس بگيرد.

هپاتيت «سي» در مواردي نياز به درمان دارويي دارد و در مواردي درمان دارويي لازم نيست. در صورتي كه آسيب كبدي خفيف باشد ممكن است نيازي به درمان نباشد. همچنين درمان دارويي به علت عوارض جانبي زياد اين داروها و گران بودن آنها همواره بهترين انتخاب نيست.

هپاتيت e

این بیماری بیشتر در بالغین جوان دیده می‌شود. در همه گیریها بیشتر مرگ و میرها مربوط به زنان باردار است. عامل این بیماری ویروس است. این بیماری مانند هپاتيت A از طریق روده منتقل می‌شود.

تمام راههای ممكن انتقال هنوز مشخص نشده است. اما راه مدفوعی دهانی یك راه انتقال قطعی است. در افراد خانواده فرد مبتلا با تماس نزدیك می‌تواند در انتقال بیماری نقش داشته باشد. ویروس هپاتیت E یك هفته قبل از شروع علائم بیماری در مدفوع فرد بیمار دیده می‌شود. تا 52 روز ممكن است این ویروس از طریق مدفوع دفع ‌گردد.هپاتیت E شایعترین نوع هپاتيت در كشورهای جهان سوم مورد توجه قرار گرفته است.

در یك فرد بیمار از روی علائم بیماری نمی‌توان هپاتیت E را از سایر هپاتیت‌های ویروسی دیگر تشخیص داد ولی بعضی چهره‌ها در هپاتیت E بیشتر دیده می‌شود. بیش از 50 درصد بیماران تب دارند ( كه در هپاتیت نوع C تب شایع نیست)، بیماری خفیف است اما می‌تواند شدید باشد و میزان مرگ و میر بالایی داشته باشد. مرگ و میر كلی این بیماری یك تا سه درصدست، ولی شدیدترین شكل بیماری در زنان باردار دیده می‌شود میزان مرگ و میر زنان بارداری كه در سه ماهه سوم بارداری مبتلا می‌شوند بالاترین مقدارست. ( 20 درصد كل موارد یعنی 2 نفر از 10 نفر. علایم بیماری و اختلالات عملكرد كبدی ظرف شش هفته در كسانی كه زنده می‌مانند بهبود می‌یابد ( برعكس هپاتیت C كه در 50 درصد موارد هپاتیت به شكل مزمن دیده می‌شود).

هپاتیت B

بیشترین آسیب این بیماری متوجه جگر بیمار است. ویروس این بیماری می‌تواند سبب هر دو حالت حاد و یا مزمن آن شود. ویروس هپاتیت ب یکی از جدی‌ترین انواع هپاتیت را سبب می‌شود. در بسیاری از بیماران در ابتدای آلودگی و عفونت اولیه اثری از نشانه‌های بیماری دیده نمی‌شود. در برخی شروع و توسعه سریع بیماری با استفراغ، زردی پوست، خستگی، ادرار تیره و درد شکم همراه است. این نشانه‌ها اغلب یکی دو هفته ادامه می‌یابند و به ندرت پیش می‌آید که این عفونت اولیه سبب مرگ بیمار شود.

انتقال این ویروس با قرار گرفتن در معرض خون و یا مایعات بیولوژیکی آلوده بدن فرد آلوده صورت می‌گیرد. در مناطقی که این بیماری شایع و بوم‌زاد است، این انتقال در زمان تولد و یا از راه تماس با خون افراد دیگر در دوران کودکی شایع‌ترین راه انتقال هپاتیت B است. در مناطقی که این بیماری نادر است، متداول‌ترین شیوه انتشار این عفونت از مسیر استفاده کاربران تزریق درون‌وریدی مواد مخدر، و مقاربت جنسی است.

در مراحل اولیه بیماری هیچ نوع دارویی به بیمار داده نمی شود و اگر بیمار دچار استفراغ شدید و خونریزی شد تنها اقدامات حمایتی صورت می گیرد، افزود: بعد از گذشت 6 ماه اگر سیستم ایمنی بدن نتوانست با ویروس مبارزه کند،هپاتیت B در بدن بیمار مزمن می‌شود که در این حالت باید درمان شروع شود.

با توجه به اینکه بیمار در چه مرحله‌ای از بیماری است دو نوع داروی خوراکی که هیچ گونه عوارضی ندارد و تزریقی که دارای عوارض شدیدی است برای درمان بیماران تجویز می شود.

راههای انتقال هپاتیت

هپاتیت B و C معمولا از طریق خون منتقل می شوند. همچنین روش‌های زیر می‌تواند باعث انتقال این ویروس گردد:

• ارتباط جنسی با افراد آلوده
• استفاده از سوزن‌های آلوده که به عنوان سرنگ استفاده می‌شود، به ویژه در افراد معتاد به مواد مخدر تزریقی
• سوراخ شدن بدن با هر وسیله تیز یا سوزن آلوده (مثل خالکوبی غیر بهداشتی)
• استفاده از لوازم شخصی به صورت اشتراکی
• دریافت فرآورده‌های خون و پلاسمای آلوده که در ایران اکثراً در بیماران تالاسمی و هموفیلی دیده می‌شود.
• زخمی شدن پوست بدن در یک بخش آلوده بیمارستانی.

خطرناک ترین نوع هپاتیت

هپاتیت C درمان قطعی ندارد، واکسن ندارد، و بیماری بسیار خطرناکی است. علاوه بر آن هپاتیت B هم یکی از خطرناک ترین انواع هپاتیت‌ها است، این بیماری در اثر ویروس‌های مختلف ایجاد شده و باعث التهاب و تورم در کبد می‌شود و به بافت کبد آسیب جدی وارد می‌کند. علائم مهمی که در هپاتيت B وجود دارد، زرد شدن پوست پس از قطع کامل تب در بدن بیمار است.

بنا بر گفته رئیس شبکه هپاتیت کشور در سال ۱۳۹۳، یک میلیون و ۴۰۰ هزار نفر در ایران به این بیماری مبتلا هستند و ناقل آن به حساب می‌آیند. از سال ۱۳۷۳ و با انجام واکسیناسیون نوزادان و افراد پرخطر میزان بروز هپاتيت B رو به کاهش است و هپاتیت B در جمعیت زیر ۲۰ سال کشور بسیار نادر می‌باشد.

روشهای پیشگیری و کنترلی برای این بیماری وجود دارند که عبارتند از:

۱- انجام واکسیناسیون

۲- کنترل و جدا کردن خونهای آلوده

۳- تزریق ایمنوگلوبین به نوزدان که از مادر مبتلا متولد شده و افرادی که با بیماران تماس داشته

۴- عدم مصرف خون کسانی که هرگونه ناراحتی کبدی دارند

۵- استفاده از وسایل مانند دستکش هنگام معاینه بیمار و …

6- اجتناب از رفتارهای اجتماعی پر خطر وخطرساز که انتشار ویروس را تسهیل می‌کند

آیا هپاتیت کشنده است؟

در مواردی ، بعضی از افراد مبتلا به هپاتيت حاد دچار نارسایی كبد می شوند كه در صورت عدم درمان می تواند كشنده باشد. اگر علائم خونی هپاتیت B بیش از شش ماه طول بكشد ، به آن هپاتیت مزمن B می گویند. در مواردی افراد مبتلا به هپاتیت مزمنB دچار سیروز می شوند ( بیماری مزمن كبدی كه در این حالت كبد تیره رنگ شده و به نحو مشخصی گره دار می شود. سیروز قابل علاج نیست ولی در صورت حذف عامل ایجاد كننده آن می توان از پیشرفت بیماری جلوگیری كرد).

آیا هپاتیت کشنده است؟

آزمایش هپاتيت سی معمولاً با آزمایش‌های خون آغاز می‌شود تا با استفاده از روش ایمونواسی آنزیمی وجود پاد تن‌ها در ویروس هپاتیت سی تشخیص داده شوند. آزمایش‌های تشخیص هپاتيت سی عبارتند از: آنتی بادی HCV، تست الایزا (ELISA)، وسترن بلات، HCV RNA کمی.

واکنش زنجیره‌ای پلی مراز (PCR)، می‌تواند HCV RNA را یک تا دو هفته پس از ابتلا شناسایی کند، در حالی که آنتی بادی‌ها ممکن است برای شکل گیری و نمایاندن خود به زمان بسیار بیشتری نیاز داشته باشند.

راه تشخیص هپاتیت B اندازه‌گیری آنتی ژن سطحی این ویروس یعنی HBS AG است. اگر در فردی آزمایش HBS AG مثبت شود، نشان می دهد که آلوده به ویروس هپاتیت B است یعنی در بدن وی ویروس هپاتيت B وجود دارد. آنچه این آزمایش را معنی‌دار می‌کند، حال عمومی بیمار، وضعیت کبد (اندازه آن و نتایج آزمایش‌های مخصوص کبد) و چند آزمایش دیگر در مورد فعالیت ویروس در بدن است. در بسیاری از موارد به دنبال کشف یک مورد HBS AG مثبت، سایر افراد خانواده آزمایش شده و موارد مثبت بدون علامت شناسایی می‌شوند.

پیشگیری و درمان

پیشگیری از هپاتیت بهترین راه است. برای جلوگیری از انتشار این ویروس کارهای زیر ضروری به نظر می‌رسد:

• زخم و بریدگی‌های پوست را خودتان پانسمان کنید. در صورت نیاز به کمک برای پانسمان زخم از دستکش استریل استفاده شود.
• در صورتی که به این بیماری مبتلا هستید، خون، پلاسما و اعضای بدن و بافت اهداء نکنید.
• از ریش‌تراش، مسواک، و لوازم آرایشی با لوازم شخصی دیگران به طور مشترک استفاده نکنید.
• در هپاتيت A استراحت در بستر در طی دوران حاد ، مصرف غذاهای مغذی ، تجویز سرم قندی و دادن مایعات کافی ، رعایت اصول بهداشتی و…
• تجویز ایمنوگلوبولین B در هپاتیت B بلافاصله پس از تماس خونی با فرد هپاتیت+ میتواند موثر باشد.

نبض ما- گردآوری

منابع

تبیان، سلامت نیوز، پارسی طب، آفتاب